İstanbul’daki tarihi yapılarda kullanılan Küfeki Taşları üzerinde uygulanan farklı temizleme yöntemlerinin etkilerinin değerlendirilmesi

Evaluation for the effects of different cleaning techniques applied on KüfekiStones Used in historical buildings in İstanbul

Özet

İstanbul’daki pekçok tarihi yapıda, çoğunlukla kireçtaşı, fosilli kireçtaşıve killi kireçtaşlarını bünyesinde barındıran ve bölgede “Küfeki taşı”olarak adlandırılan taşlar kullanılmıştır. Bu çalışma kapsamında,bozunan Küfeki taşlarının üzerinde farklı temizleme yöntemleridenenmiş ve taş üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu kapsamda, Küfekitaşı olarak kullanılan orijinal yapıtaşlarından (Bakırköy Küfekisi) vegünümüzde bu taşların yerine kullanılan farklı ocak sahalarından tazeörnekler alınmıştır. Bu örnekler üzerinde mineralojik, petrografik,kimyasal analizler ile fiziksel ve mekanik deneyler gerçekleştirilmiştir.Ardından aynı örnek gruplarının farklı, hızlandırılmış eskitmeyöntemleri ile bozunmaları sağlanmıştır. Eskitilen örnekler lazer vebasınçlı mikro kumlama yöntemleri ile temizlenmiş ve temizlenentaşların kütlece ağırlık değişimleri ile görsel değişimleri ayrıntılı olarakbelirlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, temizleme yöntemlerininseçiminde mutlaka kayaç içyapısı ve fiziksel özelliklerinin gözetilmesigerekliliği bir kez daha önemini göstermiştir. Bunun yanında taşınkullanım şeklinin ve kirletici türünün de yine temizleme yöntemininseçimi açısından dikkate alınması gerektiği ortaya konmuştur. Küfekitaşları özelinde ise lazer ile temizleme yönteminin fiziksel olarak taşadaha az hasar veren yöntem olduğu belirlenmiştir.

Abstract

İstanbul hosts large amount of historical buildings. Many of these buildings are made of limestone, fossiliferous limestone and clayey limestone widely known in the region as “Küfeki Stones”. In this study the effect of varying cleaning techniques on altered Küfeki stones was investigated. Within this respect, fresh Küfeki stone samples from original building stone (Bakırköy Küfekisi) and recently used substitute rocks from different quarries and regions around İstanbul were compiled. Mineralogical, petrographic and chemical analysis followed by physical and mechanical properties were investigated for these stones. Same stone samples were subjected to accelerated deterioration mechanisms. These altered stones were then cleaned with laser cleaning and pressurized micro-sand blasting techniques and weight losses were calculated and visual changes were determined. The results revealed that rock micro-texture and physical properties should be considered in determining the appropriate cleaning technique. Besides, the usage type of the stone and type of deterioration mechanism should also be considered during the determination of cleaning technique. It is also emphasized that the laser cleaning is less destructive method for cleaning Küfeki stones among the investigated techniques.