II. Meşrutiyet'in İlanı Üzerine Bazı Düşünceler: Darbe mi? Devrim mi?

Some Thoughts on the Proclamation of Second Constitution: A Coup d etat or a Revolution?

Özet

Makedonya meselesi Balkanlardaki siyasi ortamı gergin bir hale getirdiği için iç ve dış gelişmeler Osmanlı Devletinin zayıflığını ortaya çıkarmıştı. Batılı devletler Balkanlarda üstünlük rekabetine girişince Đttihat ve Terakki Cemiyet bundan tedirgin olmaya başlamıştı. ĐTC gelişmeler karşısında II. Abdülhamidi fazlaca teslimiyetçi bularak ona karşı aktif bir mücadele içine girmiş, ancak ülkenin sorunlarını ve dış politikayı ciddi analiz etmeden ve yeterli tecrübeye sahip olmadan harekete geçmişlerdi. Ellerinde bir program ve ıslahat projesi yoktu. Akıntıya kapılarak, Đngiliz-Rus yakınlaşmasını dikkate almadan, üye sayılarının Makedonyada 2000i geçmesi üzerine eylem planları yapmaya başladılar. 3. Ordunun subayları harekete geçmişlerdi. Dağlara çıkarak isyan bayrağı açan subaylar doğrudan II. Abdülhamidi hedef alarak, azınlıkları yanlarına almışlar, Rumelideki konsolosların desteği ile fiili bir baskı oluşturmuşlardı. Hürriyeti geri alalım parolasıyla hareket eden isyan grubu içinde üretici sınıfın temsilcileri olmayıp sadece asker-sivil devletten beslenen bürokratik bir sınıfın eylemini çağrıştırmaktadır. Firzovikte toplanan geniş katılımlı toplantıyla amacı farklı gösterilerek Yıldız endişeye düşürülmüştür. Çünkü Arnavutlar Kosovanın Avusturya tarafından işgal edileceği haberleri üzerine Firzovikte toplanmışlardı. Miralay Galip Bey, bu toplantıyı meşrutiyet yanlısı bir toplantı gibi yönlendirmesiyle Đstanbul endişeye kapılmıştı. Bu nedenle meşrutiyet geniş tabanlı bir hareketten uzak olduğu için sürekli tartışma konusu olmaktadır. Bu makalede somut veriler ışığında bazı sabit fikirler revize edilmek istenmiştir. Bu darbe mi, devrim mi?

Abstract

Political climate in the Balkans became tense over the Macedonia question and recent political developments exposed the weakness of the Ottoman state. The CUP leadership worried about the struggle among the Western Powers in the Balkans. The CUP criticized Abdulhamid II of being passive against the Western Powers and raised their opposition against him, yet they lacked experience and failed to analyze ongoing political developments. They did not have a clear program, nor did they offer a reform project. Ignoring Anglo-Russian rapprochement, relying on the increasing number of their members in Macedonia, they set up a secret plan against Abdulhamid II. Colonels in the third brigade rose in revolt against Abdulhamid II and, with the support of minorities and the Consulates in Rumelia, increased the pressure on the Sultan. They demanded more freedom, but had no backing from the middle-class and merchants; their movement relied on military-bureaucratic class. The meeting in Firzovik was misrepresented to the Yıldız Palace and the Sultan worried about the meeting; Miralay Galip Bey narrated that the protest of Albanians was pro-constitutional (meşrutiyet) whereas the Albanians had gathered to protest the possibility of Austrian invasion of Kosovo. The constitution movement did not have popular backing, thus it was always a debatable issue. Relying on primary sources this article attempts to revise some conventions on this issue. Is it a coup or revolution?