Tipolojik Bir Okuma: Kültürel Paradigma Kaymalarının Kahire Avlulu Evlerinin Dönüşümüne Etkisi

Abstract

Geleneksel Kahire evleri oldukça çok araştırılmış bir konudur. Bu çalışmalarda genellikle vurgu mimari üslup tartışmalarına ve kültürel açıdan otantikliğe ayrılmıştır; konutun ana mekanlarmdaki sürekli dönüşümün işlevsel ve sosyo-mekansal nedenlerine ise çok az değinilmiştir. Bu yazı, Kahire'deki geleneksel avlulu evlerin evrim Sürecine daha yakından bakmakta, onların ana mekanlarının form . değişikliklerini ve bu değişim sürecinin Mısır'ın ve onun başkenti Kahire'nin üç yüzyıl boyunca geçirdiği kültürel paradigma kaymalarıyla ilişkisini anlamaya ve açıklamaya çalışmaktadır. Bu evrim sürecinin yer aldığı bağlamı daha iyi anlama çabası, yazarı Kahire'deki avlulu evler üzerindeki etki ve müdahaleleri betimleyen bir çözümleme çalışmasına zorlamıştır. Çözümleme, kültür ve kültürel değişim anahtar sözcüklerine odaklanmıştır. Bu evrim sürecini fiziksel olarak izleyebilmek amacıyla, tipolojikbir çözümleme işleyimi benimsenmiştir. On sekizinci yüzyıldan yirminci yüzyıla kadar geniş bir zaman aralığından, birbirini izleyen ancak farklılaşan kültür ortamlarını temsil eden onsekiz konut planı seçilmiştir. Bu yöntem kapsamında, konutun geçirdiği değişimi ve gelişmeyi resmeden anahtar yapı öğelerine karar verilmiştir. Bunlar 'avlu', planda kırılarak gelişen 'giriş' ya da 'dehliz' (dihliz), genellikle eyvanlara açılan ve zemin katta bulunan kabul odası {qa'a ), ki daha sonra adı antre olmuştur, yine zemin katta bulunan açık havada oturma mekanı olan ve avlu ile arka bahçeyi birleştiren 'tahtaboş' (takhtabush) ve birinci katta avluya bakan ve havalandırma amaçlı bir tür 'balkon' (maka'ad) olarak belirlenmiştir. Bu çözümlemenin sonucu olan bulgular, her yapı öğesinin tanımı ve zaman içinde geçirdiği dönüşüm açısından değerlendirilmiştir. Seçilen ev tiplerinin tipolojik 'okuma'sı, şu iki sorunun yanıtlanmasında kullanılmıştır: Bu yapı öğeleri değişmiş midir; kaybolan ya da çağdaş konutlarda eşdeğerleri bulunan öğeler var mıdır? Eğer varsa, bu eşdeğer öğelerin çeşitleri, işlevleri ve kullanımları nelerdir? Geleneksel evlerin verdiği bu sonuçlar üzerinden, geleceğin araştırmalarına ışık tutacak kimi kavramsal ve yöntemsel çıkarımlar yapılmaktadır.