Sıbt İbnü’l-Cevzî’nin “el-İntisâr ve’t-tercîh li’l-mezhebi’s-sahîh” Adlı Eseri Bağlamında Hanefi Mezhebinin Diğer MezheplereTercih Edilme Gerekçeleri

The Reasons for the Preference of the Hanafi Sect for the Other Sects in the Context of the Work of Sıbt Ibn al-Cevzi entitled "el-Intisar ve't-tercih li'l-mezhebi's-sahih"

Özet

Bu çalışmada, Hanefi mezhebinin diğer mezheplere göre tercih gerekçeleri, Sıbt İbnü’l-Cevzî’nin “el-İntisâr ve’t-tercîh li’l-mezhebi’s-sahîh” adlı eseri bağlamında incelenmiştir. İncelenen bu eserin yazılış amacı, Eyyûbîler döneminde Ebû Hanife ve Hanefi mezhebi aleyhine ortaya atılan bazı iddialara karşı Ebû Hanife’yi savunmak ve onun diğerlerinden üstün bir müçtehit olduğunu ortaya koymaktır. Sıbt İbnü’l-Cevzî bu eserinde, diğer mezheplere kıyasla, Hanefî mezhebini kamu yararını gözeten, devlet başkanına daha geniş yetkiler veren, halkın işlerini kolaylaştırıcı çözümler sunan ve Kur’an ile Sünnete en uygun hükümleri içeren bir mezhep olarak nitelendirmekte dir. Eser, konu ve içerik bakımından Şâfiî mezhebini önceleyen siyasi tercihin, Hanefî mezhebi lehine dönmeye başladığı bir zamanda Şâfiîlerin aleyhteki iddialarına karşı bir cevap niteliğindedir. Ayrıca bu eser, Hanefî mezhebinin Dımaşk ve Kahire’de varlığını devam ettirmesine katkı sunan öncü ve hacimli çalışmalardan biri olarak ortaya çıkmaktadır. Zira burada yer alan çeşitli delil ve örneklerin, sonraki dönemlerde yazılan bazı eserlere de ilham kaynağı olduğu görülmektedir. Siyasi ve sosyal şartlar gereği, zaman zaman ortaya çıkan mezhepler arası etkinlik mücadelesi dışında, fıkhî çeşitliliği zenginlik olarak gören hoşgörü anlayışının bu coğrafyada belirleyici olduğu söylenebilir. Diğer yandan bu eser, Hanefî mezhebinin üstünlüğünü ortaya koymaya çalışanların kimliği bakımından da değerlidir. Zira hem eserin yazılmasını teşvik eden yöneticinin hem de müellifinin daha önce başka mezheplere mensupken, Hanefî mezhebini tercih ettikleri bilinmektedir.

Abstract

In this study, the reasons for the preference of Hanafi sect against other sects have been examined in the context of the work titled “el-İntisar ve'ttercih li'l-mezhebi's-sahih” of the Sıbt Ibnü'l-Cevzî. The purpose of the ex amined work was to defend Abu Hanifa against some claims made against the Abu Hanifa and Hanafi sects during the Ayyubid period and to reveal that he was a superior interpreter of Islamic law than others. In his work, Sıbt İbnü'l-Cevzî defines the Hanafi sect as a sect that provides public benefits, gives wider powers to the head of state, facilitates the affairs of the people, and includes the most appropriate provisions for the Qur'an and the Sunnah. The work is a satisfying answer to the claims of the Shafiis at a time when the political preference prioritizing the Shafii sect in terms of subject and content started to turn in favor of the Hanafi sect. In addition, this work emerges as one of the pioneering and voluminous works that contributed to the Hanafi sect's existence in Damascus and Cairo. Since it is seen that various evidence and examples here are an inspiration for some works written in the following periods. It can be said that the understanding of tolerance, which sees fiqh diversity as richness, is determinant in this geography, except for the struggle between inter-sectarian activities that arise from time to time due to political and social conditions. On the other hand, this work is also valuable in terms of the identity of those who try to demonstrate the superiority of the Hanafi sect. Since it is known that both the director who promotes the writing of the work and the author preferred the Hanafi sect while they belonged to other sects.