TELKIHHÂNE-I ÇÂHÂNE’NIN KURULUŞ SÜRECINE DÂIR

Özet

Osmanlı Imparatorlugu’nda eskiden beri çiçek hastalıgına karşı aşı uygulaması bilinmekte ve sıklıkla uygulanmakta iken Avrupa’da mikrobiyoloji bilimindeki gelişmelerle birlikte insandan elde edilen aşının bir takım mahzurlarının bulundugu anlaşılmıştır. Avrupa’da insandan elde edilen çiçek aşısı yerine buzagıdan elde edilen aşı tercih edilmiş ve ilk özel aşıevi 1866 yılında Dr. Ernest Chambon tarafından Paris’te açılmıştır. Zamanla çiçek hastalıgına karşı aşılanma tüm Avrupa’da yaygınlaşmış ve Osmanlı Imparatorlugu da Avrupa’da üretilen bu çiçek aşısını getirterek uygulamıştır. Dönemin Osmanlı hekimlerinden Dr. Hüseyin Remzi Bey, Avrupa’dan getirtmek yerine, bu aşının ülkemizde üretilmesi için bir aşıevinin kurulması hususunda girişimlerde bulunmuş ve nihayet 1892 yılında Telkihhâne-i Çâhâne kurulmuştur. Ancak bu kurumun kuruluş süreci, Dr. Hüseyin Remzi Bey’in girişimleri ve kuruluş sürecinde yaşanan sıkıntılar kısmen karanlıkta kalmıştır.Bu çalışmada Telkihhâne-i Çâhâne’nin kuruluş sürecine ilişkin Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nden temin edilen tüm belgelerin transkripsiyonları yapılarak, önceki çalışmalarla birlikte ele alınmış ve karanlıkta kalan noktalar aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Abstract

Vaccination against smallpox has been known and frequently applied in Ottoman Empire for a long time. While it has been found that there are some disadvantages of the vaccine obtained from human along with developments in microbiology in Europe. Vaccine obtained from calf was preferred instead of the vaccine obtained from human. In 1866, the first private institute of animal vaccine was established by Dr. Ernest Chambon in Paris. By the time of progress, vaccination against smallpox became widespread throughout Europe, and Ottoman Empire also brought and applied that animal vaccine produced in Europe. Dr. Hüseyin Remzi Bey, one of the Ottoman physicians of that period, attempted to establish an institute for production of this vaccine in our country rather than bringing it from Europe. Eventually, the institute (Telkihhâne-i Çâhâne) was established in 1892. Therefore, the process of establishment of the institute, attempts of Dr. Hüseyin Remzi Bey, and problems in the process remained partially in the dark. In this article, all documents obtained from the Prime Ministry Ottoman Archive on the establishment process of Telkihhâne-i Çâhâne were transcribed and evaluated with previous studies. Thus, the dark spots were tried to be clarified