Türkiye'de Kadın İstihdamı ve Sosyal Refah Uygulamaları1

Özet

Bu yazının amacı sosyal yardımlar, erken çocukluk bakım ve eğitim hizmetleri ve yaşlıve engelli bireylere yönelik hizmetler temelinde sosyal refah uygulamalarının kadınlarınistihdamı üzerindeki etkisini tartışmaktır. İfade edilen amaç doğrultusunda İş Kanunu ve Memur Kanunu, hükümet tarafındanhazırlanan 10. Kalkınma Planı, Ulusal İstihdam Stratejisi, 2010 yılında yayınlananBaşbakanlık Genelgesi, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığıbütçeleri incelenmiştir. Türkiyede kadın istihdamının durumunun anlaşılabilmesiiçin ulusal ve uluslararası veriler ele alınmıştır. İstihdamda karşılaştırmalı bir tablosunabilmek için de İspanya, Fransa, Hollanda, İsveçe ait verilerden faydalanılmıştır. Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana, erkeğin çalıştığı kadının ise haneiçi tümsorumlulukları yerine getirdiği bir aile modeli toplumsal hayatın her alanında hâkimdir.12 yıl ı aşkın süredir iktidarda olan AKP hükümeti ile aile temelli anlayış tüm sosyalhizmetlerin ve yardımların ana unsuru haline gelmiştir. Diğer taraftan, aileye yapılan buvurguya rağmen, verilen destekler çok yetersiz olduğundan yalnızca anneler değil, genişailenin diğer kadın bireyleri de çocukların ve yaşlı/engelli/hasta bireylerin bakımınıüstlenmek durumunda kalmaktadırlar. Hükümet son yıllarda kadınların istihdamınınarttırılmasını önemli bir politik hedef olarak gündemine almıştır. Ancak, kadınlarınistihdama katılımının önündeki en büyük engellerden olan bakım sorumluluğunuçözmek yerine, esneklik adı altında yarı-zamanlı çalışmayı norm haline getirme çabasıiçindedir. Yani kadınların hem çalışması hem de haneiçindeki tüm bakım üstlenmeleribeklenmektedir. Böylelikle kadın istihdamında yalnızca sayısal bir artışın yakalanmasıhedeflenirken, işlerin niteliği ve getirileri ikinci plana atılmaktadır. Ayrıca, cinsiyetçiişbölümü de pekiştirilmiş olmaktadır

Abstract

The aim of this article is discussing effects of social welfare implementations, includingsocial aids, early child care and education services, and services for old/handicappedpeople, on woman s employment Within the frame of mentioned goal the Labor Law, Civil Servants Law, 10th DevelopmentPlan, National Employment Strategy Document, Curricular Notice prepared by thePrime Ministry on 2010, and budgets of the Ministry of Family and Social Policies andthe Ministry of National Education were analyzed. To be able to present situation ofwoman s employment in Turkey, national and international statistics were taken intoaccount. Furthermore, figures belonged to Spain, France, Netherllands and Swedenwere used to present a comparative picture. From the establishment of the Turkish Republic, bread-winner family model has beentaken as basis in every area of social life. By means of the AKP government, rulingTurkey for more than 12 years, familialism has become key element of all social servicesand aids. Yet, despite the emphasis on family, not only mothers but also femalemembers of extended family have to shoulder care of children, and elder/handicappedpeople because of insufficient supports. The government has taken issue of increasingwomen s employment into its agenda as a significant political object. However, insteadof providing necessary services to be able solve problem of low woman s employment,it tries to make part-time work as a norm. In other words, women are expected towork and execute care and other household responsibilities together. As a result, aquantitative increase has been targeted while quality and returns of jobs have beenneglected. Moreover, gendered division of labor has strengthened.