ULUSLARARASI MÜZE ÇEVRELERİNDE TOPLUMSAL İŞLEVLER TEMALI ETİK KOD UYGULAMALARI

Code of Ethics in Practice Through Social Functions in International Museum Environments

Özet

Müzeler, somut ve somut olmayan kültürel mirasın, doğal ve teknolojik mirasın toplanması, belgelen- mesi, korunması, sergilenmesi, yorumlanması ve araştırılmasından doğrudan sorumludur. Müzelerin yönetim kurulları ve müze stratejik yönetim ve denetimiyle ilgili uzmanlar hem bu mirası hem bu amaçla sağlanan insani, fiziksel ve mali kaynakları koruyup etik çerçevesinde geliştirmekle yükümlüdürler. Etik, yanlışı doğrudan ayı- rabilmek amacıyla ahlak kavramının gereklerini ve doğasını anlamaya çalışmakta olan, Batı geleneği tarafından kimi zaman ahlak, ahlak felsefesi ya da ahlak bilimi olarak da anılan bir kavramdır. Uluslararası Müzeler Kon- seyi (ICOM), bu sorumlulukların sınırlarını ve müzecilikte standart yaklaşımları belirlemek amacıyla “Müzeler için Etik Kuralları” belirlemiş, asgari mesleki standartları saptayarak uluslararası müze topluluğu tarafından paylaşılan değerlerin tanınmasını teşvik etmiştir. Çoğunlukla müze tanımı ICOM tarafından değiştirildikçe mü- zecilikte etik yaklaşımlarının ve kodların da değiştiği izlenmektedir. Etik kodlar olarak bilinen bu referans aracı müzecilik yaklaşımları açısından alan uzmanlarına rehberlik etmekte ve beklenen mesleki uygulamayı ayrıntı- landıran kurallarla desteklenen bir dizi prensip olarak sunulmaktadır. Etik kodlar müzeler için profesyonel bir kendini kontrol aracı olarak tasarlanmıştır. ICOM, üye müzelerin bu kuralları kabul etmelerini ve müzecilik çalışmalarında bu kurallara uymalarını beklemektedir. Müze etik kodları ilk olarak 1986'da kabul edildikten ve 2004'te yenilendikten sonra 38 dile çevrilmiş ve müzelerin sürdürülebilirliği sağlayabilmek için göz önünde bulundurması gereken şartlar arasında benimsenmiştir. Müze çalışmaları kapsamında sürdürülebilirlik, müze çalışmalarının ilk ilkelerini gözden geçirmeyi, toplulukların kültürel gereksinmelerini ve olanaklarını değerlen- dirmeyi, kuruluşların bu kültürel durumlara ne kadar yöneldiğini incelemeyi içerir. Sürdürülebilirliği destekle- yecek etik kodlar müzelerde koleksiyon yönetimi, sergileme ve yorumlama süreçleri, satın alma ve mevzuata uyum süreçleri, müze kaynaklarının yönetimi, müzede güvenlik, iade ve tazminat, müze etkinliklerinin plan- lanması, toplumla ve izleyicilerle ilişkiler gibi müzeyle ilgili çeşitli konuları ele almaktadır. Etik kodların en önemli işlevi müzelerin insanlığın doğal ve kültürel mirasını koruma, yorumlama ve tanıtma süreçlerinde oluşan bilgi birikimini geliştirmek ve bu sürecin birincil tanıklıkları olarak gelişen müze tanımına uyum sağlanmasını kolaylaştırmaktır. Geleceğin müzesinin “radikal şeffaflık, sosyal sorumluluk ve kurumsal ahlak” kavramlarını yeni etik kodlar olarak ele almalarının beklendiği postmodern müzecilik sürecinde ICOM, müze profesyonelle- rinin değerleri ve ilkeleri uygulamalarına yardımcı olmak için pratik vaka çalışmaları da dahil olmak üzere tüm dünyada düzenlenen eğitim oturumları sırasında hazırladığı etik kodları tanıtmakta ve savunmaktadır. Bu ça- lışma, ICOM tarafından hazırlanan müze etik kodlarından hareketle ulusal müze etik kodlarını belirleyen İngil- tere, Avustralya, Kanada, Amerika Birleşik Devletleri ve Güney Afrika’daki müzecilik çalışmalarını kapsa- makta ve COVID 19 salgını sonrasında beliren “müzecilikte yeni normal” sürecinde benimsenecek etik kodları belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada müze etik kodları bağlamında bu ülkelerde gerçekleştirilen müzecilik çalışmalarında toplumsal işlevlerin yeri ve önemini vurgulanarak, etik kodların kullanım biçimleri çağdaş müze tanımı bağlamında toplumsal işlevler üzerinden değerlendirilmiştir.

Abstract

Museums are directly associated with documenting, preserving, exhibiting, interpreting and investigat- ing tangible and intangible natural and cultural heritage. Museums' board of directors and museum professionals are responsible for protecting and developing both heritage and strategic management and are associated with supplying supervision for this purpose through ethics. Ethics is a concept which is sometimes referred to as morality, moral philosophy or moral science by Western tradition which tries to understand the necessities and nature of the concept of morality in order to distinguish the error directly. The International Council of Museums ICOM) has established a Code of Ethics for Museums in order to define the limits of these responsibilities and to establish a standard approach to museology, and to promote the recognition of values shared by the interna- tional museum community by setting minimum professional standards. This reference tool, known as code of ethics, guides field experts in terms of museology approaches and is presented as a set of principles supported by rules detailing the expected professional practice. The museum code of ethics were first translated into 38 languages after being adopted in 1986 and renewed in 2004. It is adopted among the conditions that museums should consider in order to ensure sustainability. Ethical codes also support sustainability process of the muse- ums and they are related to several issues, such as collection management in museums, exhibition and interpre- tation processes, procurement and regulatory compliance processes, museum resource management, security in the museum, reimbursement and compensation, planning of museum activities, community and audience rela- tions. Sustainability involves reviewing the first principles of museum work, assessing the cultural needs and opportunities of communities, and examining how organizations are directed to these cultural situations. Code of ethics are also designed as a professional self-control tool for museums. ICOM expects from the member museums to adopt these rules and to comply with them in museum studies. Ethical codes address various issues related to the museum, such as purchasing and harmonization processes in museums, management of museum resources, security in the museum, return and compensation policies. The most important function of code of ethics is to improve the knowledge of museums in preserving, interpreting and introducing the natural and cultural heritage of humanity and facilitating the adaptation of the museum to the developing museum definition as the primary witnesses of this process. ICOM regularly promotes and advocates ethical codes that it has de- veloped during training sessions around the world, including practical case studies to help museum professionals implement values and principles. This study comprises the evaluation of museum ethic codes in the UK, Aus- tralia, Canada, USA and South Africa, which determine national museum ethics based on the ethics codes pre- pared by ICOM and evaluates them in the context of contemporary museum definition and aims to determine the ethical codes to be adopted in the "new normal in museology" process that emerged after the COVID 19 pandemic. The study also emphasizes the importance of social functions in museum studies conducted in these countries within the context of museum ethical codes and the use of ethical codes in the context of the contem- porary museum definition is evaluated over social functions.