OSMANLI TOPLUMUNDA ZİMMÎ KADINLARIN KADI MAHKEMELERİNİ KULLANMA PRATİĞİ: VİDİN ÖRNEĞİ (1700-1750)

PRACTICES OF NON-MUSLIM WOMEN FOR USING THE KADI COURTS IN THE OTTOMAN SOCIETY: THE VIDIN EXAMPLE (1700-1750)

Özet

Günümüzde Bulgaristan’ın kuzey-batısında, Tuna Nehri’nin güney tarafında yer alan Vidin şehri Osmanlı hâkimiyetinde olduğu süre boyunca genellikle serhat şehri konumundaydı. Bu özelliğinden dolayı şehirde yerleşik halkın büyük çoğunluğunu askeri sınıf mensupları oluşturmakta ve Müslüman nüfus ile gayrimüslim nüfus bir arada yaşamaktaydı. Vidin’in bir başka özelliği de Osmanlı egemenliğinde olduğu dönemde tutulmuş çok sayıda şer‘iyye sicil defterine sahip olmasıdır. Bu çalışmada Bulgaristan Arşivi “Nationale Biblioteque”de bulunan ve 1700-1750 yılları arasını kapsayan 12 adet şer‘iyye sicili kullanılarak gayrimüslim kadınların evlenme-nikâh, mehir-boşanma, kefalet, vasi ve nafaka tayini, alacak-verecek, miras, alım-satım gibi çeşitli konularda kadı mahkemelerini kullanma pratiklerine örnekler verilerek, Osmanlı toplumunda gayrimüslim kadınların konumu ve cemaat mahkemeleri yerine Kadı mahkemelerini kullanma nedenleri ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Abstract

The city of Vidin, located in the north-west of Bulgaria and south of the Danube River, was usually a border city during the period under the Ottoman rule. Therefore, majority of the settled population was comprised of military class members and the Muslim population lived together with the non-Muslim population. Another characteristic of Vidin was that it had many şer‘iyye registers kept during the Ottoman rule.In this study, 12 şer‘iyye registers from the Bulgarian Archive “Nationale Biblioteque” covering the years of 1700-1750 were used for putting forth the status of non-Muslim women in the Ottoman society as well as their reasons for using the community courts instead of the kadi courts. For this purpose, variety of cases that had to do with issues of their marriage, bride wealth-divorce, bailment, trustee-assignee and alimony appointment, credit-debt, inheritance, purchase-sale are analyzed.