Dergiler / Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi / 2018 / Cilt: 7 - Sayı: 1
MAKEDONYA, BİTOLA’DAKİ (MANASTIR) HAYDAR KADI CAMİSİNİN 2014-2017 YILLARI KONSERVASYONU VE RESTORASYONU
- Sayfa
- 31–85
- DOI
- —
Özet
Bu araştırmanın amacı, Vakıflar Genel Müdürlüğü bütçe imkânlarıyla Makedonya Cumhuriyeti İslam Dini Birliği Başkanlığı, Üsküp Milli Konservasyon Merkezi ve Bitola Milli Enstitüsü ve Müzesi Müdürlüğüyle iş birliği içinde, Makedonya, Bitola’da (Manastır) bulunan Haydar Kadı Camii’nde, onarım öncesi mevcut bozulmuşluk durum analizi yaparak, 2014-2017 yılları arasında gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarını aktarmaktır. Tek kubbeli, kare planlı cami tipolojisindeki yapının kuzey cephesinde üç kubbeli açık son cemaat mekânı bulunmaktadır. Harim içinde farklı dönemlere tarihlenen kalemişi/duvar resimleri mevcuttur. Yapı, inşa edildiği 16. yüzyıldan günümüze kadar birçok kez onarım görmüş, değişikliğe uğramıştır. Özellikle 1912 Balkan Savaşlarıyla birlikte Osmanlıların bölgeden çekilmesi ve Müslümanların azınlık durumuna düşmesiyle yapı kaderine terk edilmiştir. Birçok kez farklı fonksiyonlarda kullanılan camide, Bitola (Manastır) çevresinden toplanan Osmanlı dönemi kırık mezar taşları ve minber parçaları harimde depolanmış, vandalizmin de etkisiyle, yapı çevresiyle birlikte metruk hale gelmiştir. Yapının restorasyonu süresince gerçekleştirilen arazi çalışmaları, araştırmada kullanılan başlıca metot olup, ayrıca literatür, arşiv taraması ve tarihi araştırma metotlarına da başvurulmuştur. Onarımlar; sağlamlaştırma/güçlendirme, temizleme, bütünleme, yeniden yapım, kalemişi/duvar resimleri konservasyonu başlıkları altında sunulmuş, çevre düzenlemesiyle mezar taşı konservasyonu da aktarılmıştır. Koruma ve projelendirme çalışmalarının ana yaklaşımı; yapının özgün ve yapıya mal olmuş dönem ekleri ile birlikte yapım tekniği, malzeme ve mimari öğelerini koruyarak, niteliksiz eklerin kaldırılması ve yapısal güçlendirme olmuştur. Bu çalışmayla yapıdaki onarım öncesi bozulmalar ve onarım esnasında karşılaşılan mimari detay, kalemişi/duvar resimlerine dair tanımlamalar ve bulgular bilim dünyasıyla paylaşılmaktadır. Yapının geçmiş dönem onarımları ve içinde bulunduğu bölgenin tarihi, etnik, kültürel kimliği de araştırılarak mimari ve bezemeler üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Bu araştırma, aynı zamanda Makedon ve Türk koruma uzmanlarının bilgi ve tecrübe paylaşımı açısından da önemlidir.
Abstract
The aim of this research is to conduct condition assessment of deteriorations of Haydar Qadi Mosque in Bitola, Macedonia prior to beginning of restoration works and explain 2014-2017 restorations conducted with the budget of Directorate General of Foundations in cooperation with the Republic of Macedonia’s Islamic Religious Community, Skopje National Conservation Center and Bitola National Institute and Museum Directorate. There is a three-bay portico on northern side of the mosque, built on a square base. There are wall paintings/ decorations dated various periods inside the mosque. The mosque has been repaired and made alterations many times since it was constructed in the 16th century. Especially with the outburst of Balkan Wars in 1912 and resultant withdrawal of Ottomans from the region, Muslims fell into minority and the building was abandoned to its faith. The mosque was used for various purposes for many times. Together with broken pieces of minbar, gravestones collected all around Bitola was were piled up inside the building that was later abandoned and vandalized. Along with fieldworks conducted during the restoration process of the mosque, which constituted the primary method of the study, related literature, archival, and historical research have also been conducted during the study. The repairs were presented under following headings; consolidation/strengthening, cleaning, completion, reconstruction, conservation of decorations/ wall paintings. Landscaping, and conservation of gravestones has also been explained. The basic approach in conservation applications and project works has been to preserve the original and different period additions reflecting original construction techniques, materials and architectural elements, clean unoriginal additions and structural strengthening. Pre-restoration deteriorations of building, findings and depictions related to architectural details, decorations, wall paintings discovered during the repairs have been shared with scientific world. Previous restoration interventions and the effect of historical, ethnical, and cultural identity of the region on architecture and decorations have also been evaluated. This research is also important in terms of exchange of knowledge and experience between Turkish and Macedonian preservation experts.