Dergiler / Maden Tetkik ve Arama Dergisi / 2019 / Cilt: 0 - Sayı: 158
İran’ın Kuzeybatısında yer alan Sabalan volkanik kayaçlarının jeokimyasal özellikleri
- Sayfa
- 221–237
- DOI
- —
Özet
Büyük hacimli Sabalan stratovolkanı Elburz-Azerbaycan zonunun kuzeybatı kesiminde Meskinsahar’a25 km uzaklıkta bulunmaktadır. Meskinsahar’dan ve Sarap ovasından tektonik bir dokanak oluşturanfay ile ayrılır. Sabalan volkanik kayaçların bileşimi andezitten trakiandezit ve dasite kadar değişimgöstermektedir. Kayacın hakim dokusu hipokristalin porfi rik doku olup, başlıca fenokristalleriniplajiyoklaz, amfi bol, piroksen, biyotit ve oksit mineralleri oluşturmaktadır. Bazı plajiyoklazlar elekdokusu, salınım zonlanması gibi dengesiz dokular sergilemektedir. Plajiyoklazlardaki elek dokusu vesalınım zonlanması Sabalan volkanik kayaçların oluşumu aşamasında magma karışımı sürecininin birgöstergesi olarak değerlendirilebilir. Jeokimya verileri Sabalan lavlarının sodik kalk-alkali karakterde veözellikle ortaç-asidik bileşimde (andezitten dasite kadar değişen bileşimlerde) olduğunu ortaya koymuştur.Kaldera öncesi ve kaldera sonrası volkanik kayaçları yüksek değerlikli katyonlar (HFSE) ve ağır nadirtoprak elementlerine (HREE) kıyasla iri katyonlu litofil elementler (LIL) ve hafi f nadir toprak elementler(LREE) bakımından zenginleşmiştir ve negatif Ti, Nb ve Ta anomalileri ile karakterize edilmektedir.Ba/Ta oranının 450’den büyük olması ve La/Nb oranının 2 ile 3 arasında değişim göstermesi çalışmayakonu olan volkanik kayaçlarının volkanik yay ortamı magmalarına benzer jeokimyasal özelliklere sahipolduğuna işaret etmektedir. Saha ve jeokimya çalışmaları Sabalanın Neo-Tetis okyanus kabuğununİran mikro levhasının altına dalması sonucu gelişen dalma-batma ilişkili volkanizma ürünü olduğunugöstermektedir.
Abstract
Sabalan is a voluminous stratovolcano situated in the northwestern part of Alborz-Azerbaijan zone, 25km from Meshkinshahr. It is separated by tectonic faults from Sarab plain and Meshkinshahr. The composition of Sabalan volcanic rocks ranges from andesite, trachyandesite to dacite. The rocks have hypocrystalline porphyritic texture with a glassy matrix and microlite . Plagioclase, amphibole, pyroxene, biotite, and oxides are the main phenocryst phase of the rocks. Some plagioclases show disequilibrium textures (sieve texture and oscillatory zoning). The sieve texture and oscillatory zoning in the plagioclases may be indicative of magma mixing processes in the genesis of the Sabalan volcanic rocks. Geochemical data reveal that the Sabalan lavas exhibit calk-alkaline major-oxide trends with a sodic character and they range in composition from andesite to dacite. Pre-caldera and post-caldera volcanic rocks have similar geochemical features with enrichments in LILE and LREE relative to HFSE and HREE, respectively, and have negative Ti, Nb, and Ta anomalies. Ba/Ta ratios higher than 450 and La/Nb ratios ranging between 2 and 3 indicate a volcanic arc setting for the studied rocks. Based on fi eld and geochemical studies, Sabalan is a subduction-related volcano, occurred as a result of subduction of Neo-Tethyan oceanic crust beneath the Iranian microplate.