Merkezzade Ahmet Efendi'nin El-Babus Adlı Arapça-Türkçe Sözlüğü

Al-Babus: An Arabic-Turkish Dictionary by Markazzadah Ahmad Efendi in the XVIth Century

Özet

Osmanlı kültürü erken dönemlerden itibaren Arapça-Türkçe sözlük alanına ilgi göstermiştir. Osmanlı sözlük yazıcılığı açısından XVI. yüzyıl, kalıcı eserlerin meydana getirildiği bir dönem olmuştur. Bu dönemin sözlük yazıcılığı, aynı zamanda alanın sorunlarına yönelik çözümleyici tecrübeler de yaşamıştır. Bu çerçevede hazırlanan sözlüklerden biri de Merkezzade Ahmed Efendi tarafından el-Kāmûs temelinde meydana getirilen el-Bâbûs adlı eserdir. Yazıldığı dönemde ilim camiasının ilgisini çekmekle beraber, gerek hacmi gerekse daha kullanışlı sözlüklerin hazırlanmasından sonra bu eser yaygınlık kazanamayarak tarihî literatürün sayfalarında kalmıştır. Bu yazı, Ahmed Efendi’nin sözü edilen eserini XVI. yüzyıl Osmanlı sözlük yazıcılığı geleneği içinde değerlendirerek tanıtmak üzere kaleme alınmıştır.

Abstract

Arabic literarary sorts had been dealt with by Ottoman scholars from the very beginning in many aspects. Arabic lexicography was also a very popular field studied in Ottoman culture. Alongside with these early ones, sixteenth century was the period when the main samples of Arabic-Turkish dictionaries appeared, among which is al-Bâbûs prepared by Ahmad Efendi, son of Markaz Muslihuddin, a well known khalwati shaykh. Having attracted the scholars’ attention the time it was written, then al-Bâbûs fall into disfavor and remained a manuscript. Actually, dictionaries written in that time had deep effects on the later studies in many ways and they constructed a basis on which the following lexicographic works built. It is true that a great deal of more useful and servicable dictionaries were prepared afterward in the field which had been in continious progress. Nevertheless to construct a literary history of the Ottoman culture in Arabic-Turkish lexikography it is necessary that all the works appeared in this field be academically studied. In this paper, after constructing a brief biography of Ahmad Efendi, his work al-Bâbûs is studied by an examination of the main works of the time.