Filibeli ahmed hilmi'nin geç dönem osmanlı materyalistlerine cevapları

Özet

Aydınlanma düşüncesinin ahiret hayatını bir kenara bırakarak bireyi kendine merkez edinen ve seküler yaşama vurgu yapan bir felsefeyi öğütlemesi, onun skolâstik düşünceden en keskin biçimde ayrılan yönünü oluşturmuştu. Temel sacayağını Aydınlanma ruhuna ve onun getirdiği maddî ilkelere dayandıran 18. ve 19. yüzyıl bilimi ise, evreni yaratan bir Tanrının varlığını yadsıyarak, insanlığın etrafında değişen her şeyin madde ve onun hareketinden kaynaklandığı iddiasından hareket etmişti. Bu bağlamda 18. ve 19. yüzyıllar, bir yandan felsefenin materyalist bilimin hizmetine koşulduğu bir dönemi temsil ederken diğer yandan Bruno, Hobbes, de la Mettrie, dHolbach, Moleschott ve Büchner gibi farklı ülkelerden birçok materyalist düşünürü çıkaran bir dönemi de temsil etmişti. Böyle bir bilim anlayışının Osmanlı aydınları üzerinde etkili olması doğaldı. Materyalizm, gibi Batı orijinli bir akımın Osmanlı entelektüelleri tarafından benimsenmesi karşısında, birtakım anti-materyalist Osmanlı düşünürleri de karşı argümanlarla bu görüşleri çürütmeye çalışmışlardır. Bu makalenin amacı, Osmanlı düşün hayatında girişilen materyalizm ve anti-materyalizm tartışmaları bağlamında Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi tarafından, genelde materya lizme ve özeldeyse Büchner ve Onun materyalizmi savunan baş eseri Kraft und Stoffa (Madde ve Kuvvet) yönelik eleştirileri incelemektir.

Abstract

The main characteristic of Enlightenment which distinguishes it from the scholastic thought is that it leaves religious believes aside and emphasizes a secular philosophy with the individual at its centre. Deriving its focus from the Enlightenment, the scientific thought of the 18th and 19th centuries denied the God as the creator of the universe. Instead, it adopted a materialist approach. With this respect, philosophy of 18th and 19th centuries became an output of the materialist approach and materialist thinkers, such as Bruno, Hobbes, de la Mettrie, d Holbach, Moleschoot and Büchner, were agreed to be the representatives of the period as well. Not surprisingly, that kind of a scientific perception influenced the Ottoman entelijansia as well. Against the adoption of Western originated materialism, by some Ottoman intellectuals, a number of anti-materialist Ottoman intellectuals tried to disprove materialist opinions. This article aims to examine the critics of Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi to materialism generally and Büchner and his material-contented magnum opus , Kraft und Stoff (Force and Matter) peculiarly