İBN RÜŞD'ÜN ARİSTOTELES'İN POETİKA'SINI YORUMLAMA TARZI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Özet

İbn Rüşd İslâm felsefe geleneğinde kendine özgü bir Aristotelesçilik iddiası ile ortaya çıkmış, özellikle Aristoteles'in mantık kitaplarına yazdığı şerhlerde lafzî ve ana metne bağlı bir şerh yöntemini esas almıştır. İbn Rüşd bu Aristotelesçilik modelini filozofun Poetika'sı üzerine yazdığı orta şerhi olan Telhîsu Kitâbi'şŞi'r'de farklı bir tarzda ortaya koymak durumunda kalmıştır. Aristoteles poetik zihnin anlama ve anlatma tarzlarını burhânî, tümel bir şekilde incelemiş, ancak bu incelemelerini tarihî Yunan poetika geleneği ile örneklendirerek somutlaştırmıştır. İbn Rüşd bu burhânî, tümel gayeye ulaşmak için tarihî Arap-İslâm geleneğine müracaat etmiştir. Nitekim Telhîsu Kitâbi'ş-Şi'r Arap-İslâm şiir geleneğinden yapılan örneklendirmelerle doludur. Bu çalışmada Poetika'da Aristoteles'in içerisinde yetiştiği Yunan geleneği üzerinden yerelleştirdiği/somutlaştırdığı poetik dünyanın doğasına ilişkin tümel öğretisini, İbn Rüşd'ün Telhîsu Kitâbi'ş-Şi'r'de, içerisinde yetiştiği Arap-İslâm geleneği üzerinden yerelleştirerek/somutlaştırarak nasıl yakalamaya çalıştığı ve ilgili eser temelinde nasıl bir Aristotelesçilik modeli ortaya koyduğu sorusunu yanıtlamaya çalışacağız.

Abstract

Ibn Rushd has come up with a claim of Aristotelianism that is unique to him in the tradition of Islamic philosophy and especially used literal and dependent on main text commentary method in his commentaries on Aristotle's logical books. Ibn Rushd had to display Aristotelianism model in a different style in Talkhîs Kitâb al-Shi'r, which was his middle commentary on Poetics of the philosopher. Aristotle investigated the modes of comprehension and explanation of the poetical mind in a demonstrative and universal way, but he had incarnated these investigations by giving examples from historical traditional Greek poetics. To reach this demonstrative, universal goal, Ibn Rushd applied to the historical Arabic-Islamic tradition. Therefore Talkhis Kitâb alShi'r is full with examples from historical Arabic-Islamic poetry tradition. In this study, we will try to answer the question of how Ibn Rushd tried to grasp at Aristotle's universal doctrine concerning the nature of the poetical world which he explained localizing/incarnating through the Greek tradition he lived in, localizing/incarnating through the Arabic-Islamic tradition he lived in, and his Aristotelianism model in Talkhîs Kitâb al-Shi'r.