EPİKÜROSÇU BİR KURAM OLARAK PSİKANALİZ VE HAZCI BİR DÜŞÜNÜR OLARAK SİGMUND FREUD

Özet

Sigmund Freud’un psikoloji kuramı (psikanaliz) 20. yüzyılda psikoloji alanında paradigmayı belirlemiş, psikoloji ve kültür tarihindeki etkileri 21. yüzyıla dek sürmüştür. Freud, insanın düşünce tarihi boyunca kabul edildiği denli “rasyonel” bir varlık olmadığını iddia etmiş, bilinçdışı (irrasyonel) süreçlerin insan davranışları üzerindeki belirleyici etkisini vurgulamış ve bu olguyu kuramının merkezine yerleştirmiştir. Ancak Freud’un savunduğu, insanın bilinçdışı arzularının her şeyden önce acıdan kaçıp hazza yöneldiği iddiasının bugüne dek esaslı bir eleştirisi yapılmamıştır. Psikoloji ve/veya psikanaliz literatüründe Freud’un kuramının Epiküros’a ya da hazcılığa paralel yönlerine zaman zaman işaret edilmiş olsa da her iki ekol ya da kuram arasındaki etkileşim ayrıntılı olarak ele alınmamıştır. Bu makale gerek hazcılığı gerekse Freudyen kuramı (psikanalizi) –merkeze aldığı konu bağlamında– tafsilatlı bir şekilde karşılaştırarak her iki ekol arasındaki benzerlikleri (ve yer yer farklılıkları) ortaya koymak amacıyla kaleme alınmış, makale boyunca özellikle Freud’un kendi yazıları ve yazışmaları merkeze alınarak, onun tam anlamıyla bir hazcı ya da Epikürosçu olarak nitelendirilebileceği iddia edilmiştir.

Abstract

Sigmund Freud’s theory of psychology (psychoanalysis) determined the paradigm in the field of psychology in the 20th century, and its effects in the history of psychology and culture continued until the 21st century. Freud claimed that man is not a “rational” being as it has been accepted throughout the history of thought. He emphasized the decisive effect of unconscious (irrational) processes on human behavior and placed this phenomenon at the center of his theory. However, no fundamental criticism has been made of Freud’s thesis that the unconscious desires of human beings, first of all, “avoiding pain and seeking pleasure”. Although the parallel aspects of Freud’s theory to Epicurus or hedonism have been pointed out in the psychology and/or psychoanalysis literature, the interaction between both schools or theories has not been discussed in detail. This article was written in order to reveal the similarities between the two schools by comparing both hedonism and Freudian theory (psychoanalysis) in detail – in the context of the subject it focuses on. It has been argued that Freud could be characterized as a hedonist or an Epicurean.