TOPLUMSAL BIR DIYALOG ALANI OLARAK MIMAR SINAN TARIHYAZIMI: UĞUR TANYELI METINLERI

THE HISTORIOGRAPHY ON SINAN THE ARCHITECT AS SOCIALDIALOGUE IN UĞUR TANYELI’S WRITINGS

Özet

Türkiye’de mimarlık tarihyazımında ve popüler kültürde Mimar Sinan imgesi, toplumun kültürel, politik ve sosyo-psişik talep ve beklentilerinin yansıtıldığı kült bir figür olarak inşa edilmiş ve mimarlıkla sınırlı olmayan toplumsal bir diyalog nesnesi olarak araçsallaştırılmıştır. Mimar Sinan’la ilgili tarihyazımında Uğur Tanyeli’nin metinleri ise, Sinan’ın mimarlığından ziyade, Sinan imgesinin sosyo-kültürel, ideolojik ve kuramsal arka planını analiz etmesi, Sinan mitolojisini yapısöküme uğratması ve metateoriye yönelmesiyle farklılaşmıştır. Tanyeli bir taraftan tarihyazımsal Sinan mitolojisini yapısöküme uğratarak Sinan imgesinin büyüsünü bozarken diğer taraftan Sinan’la ilgili yeni bir mitoloji kurulumuna katkı sunabilecek kavram ve yorumlar geliştirmiştir. Uğur Tanyeli’nin Sinan’la ilgili kaleme aldığı metinleri ele alan bu makalede, özellikle Mimar Sinan, Tarihsel ve Muhayyel çalışması üzerinde yoğunlaşılmış, bu metinlerin üretildiği tarihyazımsal ve sosyo-kültürel bağlam makro ve mikro ölçekte analiz edilmiştir. Burada Tanyeli’nin mevcut Sinan tarihyazımına yönelik eleştirilerini nasıl temellendirdiği, kendi 16. yüzyıl Osmanlı mimarlık kültürü ve alternatif Sinan anlatısını oluştururken hangi kuramsal çerçeveler, analitik araçlar ve kavram setlerinden nasıl yararlandığı, popüler kültürdeki Sinan efsanelerinin kod çözümünü nasıl gerçekleştirdiği, kendisi ile diğer mimarlık tarihçileri ve okur kitlesi arasındaki diyalojik ilişkiyi nasıl öngördüğü ve nihai olarak bunlarla eklemlenen kendi eleştirel mimarlık tarihçisi personasını nasıl kurduğu sorularına cevap aranmıştır. Umberto Eco’nun yazarın niyeti, yapıtın niyeti, okurun niyeti, Tanyeli’nin Sinan mimarlığını çözümlerken kullandığı nezaket, istifleme, asistemik düşünce kavramlarından ve Shangyang Zhao’nun sosyolojide metateoriye ilişkin değerlendirmelerinden yararlanılarak kuramsal çerçeve oluşturulmuş, Tanyeli metinlerinin yakın okuması ve söylem analizi gerçekleştirilmiştir.

Abstract

Architect Sinan has been constructed as a cult figure in Turkish architectural historiography and popular culture and also instrumentalized as an object of social dialogue that offers a discursive space for the expression of ideological and cultural narratives and programmes of different social groups and individuals. In this historiographical tradition Uğur Tanyeli differs from the mainstream with his critical approach towards idealizing narratives of Sinan and with his interest in the metatheory in Ottoman architectural historiography of the 16th century in general and Sinan’s imagery in particular. Not only did Tanyeli deconstruct and demystify Sinan’s imagery in his recent work, he also produced a series of concepts and interpretations that could lead to new forms of historiographical remystification of Sinan. This article examines the texts on Sinan by Tanyeli, concentrating especially on his most recent work Architect Sinan, Historical and Imaginary. It analyses his interdisciplinary method, as well as deconstructing and contextualizing the production of knowledge in Tanyeli’s historiographical criticism. It further attempts to answer some following questions, such as how Tanyeli built and reconfigured his narratives of Sinan’s architecture in the course of time, which theoretical frameworks, analytical tools and sets of concepts he used; how he decoded Sinan’s imagery in academic texts and popular culture and also how he designed his own persona as a critical architectural historian in his writings. The article makes a critical discourse analysis of Tanyeli’s texts using the concepts, such as the intention of the author, the intention of the work, and the intention of the reader (Umberto Eco), and metatheory in sociology (Shanyang Zhao), and asystemic thought, kindness and accumulation (Tanyeli) as a theoretical framework.