Hazro Dadaş (Diyarbakır) kömürlerinin organik jeokimyasal ve petrografik özellikleri

Organic geochemical and petrographic properties of Hazro Dadaş (Diyarbakır) coals

Özet

Bu çalışma, Hazro–Dadaş (Diyarbakır) mevkiinde yer alan, bölgedeki tek kömür oluşumunun bulunduğu havzada yapılmıştır. Permiyen yaşlı kömürlerin kimyasal, petrografik analizleri yapılmış ve organik jeokimyasal özellikleri değerlendirilmiştir. Kömür kalite değerlendirilmesi, kimyasal (nem, uçucu madde, sabit karbon, kül) ve elementer analizler (C, H, O, S, N) yapılarak ortaya konmuştur. Hüminit yansıma değerleri organik maddece zengin ve kömürlü düzeylerde % 0.458 ve 1.141 arasında değişmekte olup, düşük olgunluk düzeyine karşılık gelmektedir. Bu parametre flüoresans renkleri, kalorifik değer (ortalama orijinal 3165; kuru 3432 Kcal/kg) ve ortalama Tmax (418 oC) ile uyumludur. Organik petrografik analizler ve kimyasal analiz verilerine bağlı olarak, Hazro-Dadaş kömürlerinin düşük olgunlaşma derecesi gösterdikleri ve alt-bitümlü kömür, bitümlü kömür kömürleşme derecelerine sahip olduğu belirlenmiştir. Bunun da muhtemelen, örtü tabakalarının kalın olmaması ve dolayısı ile litostatik basınç etkisinin düşük kalması sonucu oluştuğu tahmin edilmektedir. Rock-Eval analiz sonuçları Tip II/III karışımı ve Tip III kerojeni, ortalama 418 oC Tmax değeri hidrokarbon türümü için olgunlaşmamış ve erken olgun düzeyi ifade eder. Kömürler baskın olarak hüminit maserallerinden meydana gelmekte, egemen olarak gelinit maserali, az miktarlarda da liptinit ve inertinit maseralleri içermektedir. Mineral maddeleri ise başlıca killer, kuvars ve kalsit minerallerdir. Hazro kömürlerinin limnik ortam bataklıklarında oluştuğu düşünülmektedir.

Abstract

This study was carried out in Hazro-Dadaş (Diyarbakır) region which owns the only coal basin in the area. Chemical, petrographic analysis and organic geochemical evaluations of the Permian aged coals were taken into consideration. Coal quality investigation along with proximate (moisture, volatile matter, fixed carbon, ash) and elemental analyses (C, H, O, S, N) were performed and revealed. The huminite reflectances of organically abundant matter and coal levels were found to be between 0.458 and 1.141 % . This parameter complies with fluorescence colors, calorific value (average orijinal 3165 – 3432 Kcal/kg) and average Tmax (418 oC). Hazro coals show low grade maturity and own sub-bituminous, bituminous coalification ranks. This is thought to be resulted from thin overburden and its possible low lithostatic pressure. Rock Eval analysis results show that Type II/III and III kerogen, with average Tmax value is 418 oC and corresponding to the immature and early-mature rank for hydrocarbon generation. The coals are characterized with their abundance of huminite maceral group and gelinite maceral, with small amount of liptinite and inertinite macerals. Mineral matters of the Hazro-Dadaş coals are clay, quartz and calcite minerals. Hazro- Dadaş coals is thought to have deposited in limnic environment swamps.