II. MEŞRUTİYET DÖNEMİ’NİN TOPLUMSAL BİR YARDIM KURULUŞU: OSMANLI DONANMA CEMİYETİ

SOCIAL ASSISTANCE ORGANIZATION OF THE II. CONSTITUTIONALISM PERIOD: OTTOMAN NAVY SOCIETY

Özet

Toplumsal yardım ve güvenlik, sosyal yaşamın önemli unsurlarından birisidir. Dünyada uzun yıllar devam eden savaşlar, büyük nüfus kayıplarının yaşanmasına neden ol-muştur. Bu bağlamda toplumu oluşturan bireylerin ya-şamsal ihtiyaçları iaşe, sağlık, eğitim ve güvenlik gibi önemli toplumsal beklentiler yeterince karşılanamamış-tır. Sosyal yardım konusunda bir kurumsallaşmanın ol-madığı dönemlerde halkın ihtiyaçları daha çok geleneksel yollarla karşılanmaya çalışılmıştır. Ancak 19. Yüzyılın or-talarından itibaren sanayi devriminin beraberinde getir-diği sosyal şartlar, geleneksel yardım anlayışının sosyal devlet sistemi içerisinde dernekve cemiyetler vasıtasıyla ele alınmasına yol açmıştır. Modernleşmenin hız kazan-dığı Tanzimat döneminde kurulmaya başlanan cemiyet ve dernekler, Meşrutiyet döneminde daha da artış göster-miş, toplumsal yaşamın ayrılmaz bir parçasını oluştur-muştur. Hiçbir yasal sınırlama tanımaksızın, kendiliğin-den kurulan bu cemiyetler ancak 1909’da Cemiyetler Ka-nunu ile meşruiyet kazanmıştır. Aynı yıl içerisinde cemi-yet kurma hakkı, Kanun-ı Esasi’de yapılan bir değişiklikle anayasal güvence altına alınmıştır. Bu dönemde hayır ve yardım amaçlı kurulan cemiyetlerden birisi de Osmanlı Donanma Cemiyeti’dir. 19 Temmuz 1909’da İstanbul’da gönüllü Müslüman ve Gayrimüslim halkın girişimleriyle kurulan Cemiyet, yapmış olduğu faaliyetlerle kısa süre içerisinde adını duyurmuş ve yasal bir statüye kavuşmuş-tur. Bu çalışmada Donanma Cemiyeti’nin gelir kaynakları ve yardım toplama usulleri, başta A.Ü. TİTE Arşiv belge-leri olmak üzere araştırma eserleri ve basın çerçevesinde incelenerek değerlendirilmiştir.

Abstract

Social security and assistance is one of the most important elements of social life. The wars that had been going on for many years in the world have caused large population losses. In this context, the vital needs of individuals who make up the society have not been met adequately, such as food, health, education and safety. In times when there was no institutionalization in terms of social assistance, people's needs were tried to be met mostly in traditional ways. However, the social conditions brought by the industrial revolution since the mid-19th century led to the traditional aid understanding being handledthrough associations and societies within the social state system. Communities and associa-tions that started to be established in the Tan-zimatperiod,wheremodernizationgained pace, increased even more in the Constitutional Period and formed an integralpart of social life. With no legal restrictions, these spontaneously established societies became legitimate only in 1909 with the Law of Associations. The right to form a community within the same year was se-cured by a constitutional amendment made in Kanun-ı Esasi. In this period, one of the socie-ties established for charity purposes was the "Ottoman Society of Navy". Established on 19 July 1909 in Istanbul with the initiatives of the volunteer Muslim and non-Muslim people, the Society soon became well-known and gained a legal status with its activities. In this study, the sources of income of the Naval Society and the methods of collecting aid are evaluated and ex-amined through A.Ü. TITE Archive documents, research works and press framework.