Dergiler / Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2021 / Cilt: 0 - Sayı: 27
KÖL TİGİN VE BİLGE KAĞAN YAZITLARINDAKİ TEŊRİTEG TEŊRİDE BOLMIŞ TÜRÜK BİLGE KAGAN VE TEŊRİTEG TEŊRİ YARATMIŞ TÜRÜK BİLGE KAGAN İBARELERİ ÜZERİNE
- Sayfa
- 35–56
- DOI
- —
Özet
Köl Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarındaki teŋriteg teŋride bolmış türük bilge kagan (KT G 1 - BK K 1) ve teŋriteg teŋri yaratmış türük bilge kagan (BK D 1 - BK G 13) ibareleri araştırmacılar tarafından şimdiye kadar farklı şekillerde yorumlanmış ve değişik anlamlar verilmiştir. İlgili ibarelerde yer alan kelimelerin işaretlerinde ittifak söz konusudur. İbarelerin yazı çevrimleri her zaman aynı şekilde yapılmıştır. Ancak ibarelerin anlamlandırılmasında farklı görüşler vardır. İbarelerin farklı olarak yorumlanmasının sebebi anlamlandırma tercihleridir. İlgili ibarelerin doğru anlaşılması için Köktürk harfli diğer yazıtlar, yazıtlardaki benzer kullanımlar dikkate alınarak tarih, mitoloji, kültür ve inanç çerçevesinde konunun ele alınıp değerlendirilmesi gerektiği düşüncesindeyiz. Makalede, söz konusu ibarelerle ilgili önceki anlamlandırma teklifleri listelenmiş, yapılan anlamlandırma teklifleri analiz edildikten sonra yapılan değerlendirmeler neticesinde teŋriteg teŋride bolmış türük bilge kagan ve teŋriteg teŋri yaratmış türük bilge kagan ibarelerinin anlamlarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, ilgili ibarelerin anlamları yeniden değerlendirilmiştir.
Abstract
The statements “teŋriteg teŋride bolmış türük bilge kagan (KT G 1 - BK K 1)” and “teŋriteg teŋri yaratmış türük bilge kagan (BK D 1 - BK G 13)” in the Köl Tigin and Bilge Kagan Inscriptions have been rendered differently by the researchers and they have offered different interpretations. There is a unanimous consent about the signs of the words in the statements. Although the transcriptions of the statements have always been done in the same manner, it is observed that there have been differences in their interpretations. The reason behind this difference is the different interpretation choices. We consider that, in order to understand these mentioned statements accurately, other inscriptions written in Kokturk alphabet and similar usages in these inscriptions should be investigated within a comprehensive evaluation of the subject in history, mythology, culture and belief. In this article, previous interpretation suggestions about these statements were listed, and following an analysis of these interpretation suggestions, it was concluded that the meanings of the statements “teŋriteg teŋride bolmış türük bilge kagan (KT G 1 - BK K 1)” and “teŋriteg teŋri yaratmış türük bilge kagan (BK D 1 - BK G 13)” should be evaluated separately. In this context, the meanings of the mentioned statements were reevaluated.