ARŞİV BELGELERİ IŞIĞINDA GİRESUN KAPUSEN KİLİSESİ’NİN İNŞA SÜRECİ VE MİMARİSİ

The Construction Process and Architecture of Giresun Kapusen Church in Consideration of Archival Documents

Özet

Osmanlı Devleti’nin yönetimi altındaki kentler, tarihi süreçte kozmopolit bir toplumsal yapıya sahip olmuştur. Osmanlı’nın XIX. yüzyılda siyasi ve sosyal alanlarda sürdürdüğü batılılaşma girişimleri bağlamında ilan ettiği Tanzimat (1839) ve özellikle de Islahat Fermanı’ndan (1856) sonra bu toplumsal yapının parçasını oluşturan gayrimüslimlere ait ibadet mekânları çoğalmıştır. Hristiyanlığın mezheplere ayrılmasıyla Anadolu topraklarında yoğun biçimde Ortodoks cemaatin varlığından söz edilebilse de önceleri daha az görülen farklı mezhebe mensup kişilerin nüfusu, batılılaşma sürecinde verilen çeşitli imtiyazlar ile artmıştır. Batılılaşma döneminde yapılaşma üzerinde etkili olan Hristiyanlardan Katolik mezhebine mensup Kapusenler de misyonerlik faaliyetleri kapsamında Anadolu’ya gelerek inşa faaliyetlerine girişmiştir. Fakat Katolik mezhebi ve ona tabi cemaatler, Ortodoks mezhebine kıyasla daha az kilise inşa edebilmiştir. Çalışmanın konusunu Katoliklerin hamisi Fransa Devleti’nin desteğiyle XX. yüzyılın ilk çeyreğinde inşa ettirilmiş Karadeniz Bölgesi’ndeki nadir kilise örneklerinden olan Giresun Kapusen Kilisesi oluşturmaktadır. Katoliklere ait Barok, Neoklasik, Neogotik ve benzeri üsluplarla tasarlanarak çeşitli bölgelerdeki kentler içerisinde Avrupalı kimliği sergileyen kiliseler bilinmektedir. Ancak Karadeniz bölgesi bazında benzerine rastlanmayan Giresun Kapusen Kilisesi, Neogotik üslup ağırlıklı eklektik tarzıyla farklılık göstermektedir. Çalışma kapsamında Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivinden erişilen belgelerde geçen yazışma detayları ve yapıya ait çizimler ile kilisenin inşa süreci ve dönemindeki tasarımı değerlendirilmiş, günümüzdeki mimari özelliği tanıtılmıştır.

Abstract

Cities under the rule of the Ottoman Empire had a cosmopolitan social structure in the historical process. After the Edict of Tanzimat (1839) and especially the Edict of Reform (1856), which the Ottomans declared in the context of westernization attempts in the political and social fields in the XIXth century, places of worship belonging to non- Muslims, which formed a part of this social structure, increased. Although it is possible to talk about the existence of an Orthodox community in Anatolia with the separation of Christianity into sects, the population of people belonging to different sects, which were less common in the past, increased with various privileges given in the westernization process. Capuchins belonging to the Catholic sect, who were influential on the construction during the Westernization period, came to Anatolia within the scope of missionary activities and started building activities. However, the Catholic sect and its subordinate communities were able to build fewer churches than the Orthodox sect. The subject of the study is Giresun Kapusen Church, one of the rare church examples in the Black Sea Region, which was built in the first quarter of the XXth century with the support of France, the protector of Catholics. Churches that exhibit European identity in cities in various regions, designed with Catholic Baroque, Neoclassical, Neogothic and similar styles are known. However, the Giresun Kapusen Church, unique in the Black Sea region, differs by its Neogothic preponderant eclectic style. Within the scope of the study, the correspondence details in the documents accessed from the The Ottoman Archives of the Prime Minister’s Office, the project drawings of the building, the construction process and the design of the church in the period were evaluated, and its current architectural feature was introduced.