ApproachGelenekselin Ötesi -Sen’in Yapabilirlik Yaklaşımının Sosyolojik Bir Eleştirisi

Özet

İlk olarak Amartya Sen tarafından geliştirilen yapabilirlik yaklaşımı kalkınma, refah, yoksulluk, sosyal seçim kuramı, eşitsizlik ve adalet ile ilgilenmeyi amaç edinmiş bilim insanları ve siyasa yapıcılar tarafından sıklıkla başvurulan yeni bir değerlendirme çerçevesidir. Söz konusu yaklaşım, bireylere ve onları çevreleyen çok çeşitli sosyal/kurumsal farklılıklara ilişkin sosyolojik bir bakış açısını kullanarak, faydacı, liberteryen ve Rawlsçu sosyal adalet teorileri gibi kimi ana akım siyasal adalet yaklaşımlarını eleştirmektedir. Bu sebeple, ilgili literatürde sıklıkla “sosyolojik yönelim” olarak işaret edilmektedir. Bu çalışma, yapabilirlik yaklaşımının sosyal ve kurumsal çeşitliliklere işaret eden sosyolojik perspektifi daha çok rekabet halinde olduğu adalet teorilerini eleştirmek için kullandığını, fakat “bireylerin bir nedene dayalı olarak değer verdiklerini gerçekleştirebilmeleri” olarak ortaya koyduğu kendi özgün önerisinin analitik dokusunu oluşturmak için aynı sosyolojik bakış açısını kullanmadığını tartışarak, kendisine atfedilen bu özelliği tam anlamıyla hak etmediğini iddia etmektedir.

Abstract

The capability approach initially developed by Amartya Sen is a newevaluative framework frequently used by scholars and policy makers whoaim to deal with issues related to development, welfare, poverty, socialchoice theory, inequality and justice. Drawing upon a sociological accountof various diversities related to individuals’ characteristics and their social/institutional surroundings, the approach criticizes some mainstreampolitical theories of social justice such as the utilitarian, libertarian andRawlsian models of social justice. Therefore, it is usually addressed as a“sociological turn” within the relevant literature. This work argues thatthis is not a fully-deserved characteristic since the approach employs asociologically-informed perspective of various diversities primarily tocriticize rival theories of justice, but not to configure the analytical textureof its own authentic proposal that advocates “individuals’ ability toachieve what they have reason to value” as the focal point of assessmentof social justice.