Düşünme Stillerinin Aşırı Öz Güven Yanlılığı Üzerindeki Etkisinde Risk Tutumunun Düzenleyici Rolü

The Moderator Role of Risk Attitude in the Effect of Thinking Styles on Overconfidence Bias

Özet

Amaç – Risk ve belirsizlik altında karar verme süreçlerinde rastlanan en önemli bilişsel yanlılıklardan biri olarak karşımıza çıkan aşırı öz güven yanlılığının belirleyicilerinin ortaya konması son derece büyük önem arz etmektedir. Bu doğrultuda mevcut çalışma, sezgisel ve mantıksal düşünme olarak kavramsallaştırılan düşünme stillerinin, aşırı öz güven yanlılığı üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bunun yanı sıra, risk tutumunun düşünme stilleri ile aşırı öz güven yanlılığı ilişkisi üzerindeki düzenleyici rolünün incelenmesi amaçlanmaktadır. Yöntem – Mevcut çalışmada, Yapısal Eşitlik Modeli kullanılarak, sezgisel ve mantıksal düşünme boyutlarından oluşan düşünme stillerinin aşırı öz güven yanlılığı üzerindeki etkileri AMOS paket programı kullanılarak incelenmiştir. Risk tutumunun düşünme stilleri ile aşırı öz güven yanlılığı ilişkisi üzerindeki düzenleyici rolü, SPSS Process v6 paket programı kullanılarak test edilmiştir. Bu kapsamda, anket yöntemi uygulanmıştır. Bulgular – Araştırmanın bulguları, sezgisel ve mantıksal düşünme olarak belirlenen düşünme stillerinin, aşırı öz güven yanlılığını %60,5 (R2 = 0,605) oranında açıkladığını ortaya koymaktadır. Sezgisel düşünmenin aşırı öz güven üzerinde oldukça güçlü, anlamlı ve pozitif bir etkisi bulunurken; mantıksal düşünmenin aşırı öz güven üzerinde negatif yönlü ve anlamlı bir etkisinin bulunduğu görülmektedir. Ayrıca, risk tutumunun, hem sezgisel düşünme ile aşırı öz güven arasındaki ilişki üzerinde hem de mantıksal düşünme ile aşırı öz güven arasındaki ilişki üzerinde anlamlı bir rolü olduğu görülmektedir. Tartışma – Mevcut çalışma, bireylerin risk ve belirsizlik altında karar verme süreçlerinde bilişsel mekanizmaların oldukça önemli bir rolü olduğunu ve sezgisel yargılara dayalı kararlar verdiklerini ortaya koymaktadır. Karar vericilerin söz konusu bilişsel süreçlerin farkında olmaları, piyasada işlem yapma ya da yeni bir ürünü pazara sürme gibi önemli kararlar alınırken oldukça büyük önem arz edecektir.

Abstract

Purpose – It is extremely important to reveal the determinants of overconfidence bias, which is one of the most important cognitive biases encountered in the decision-making processes under risk and uncertainty. In this direction, the present study aims to reveal the effects of thinking styles conceptualized as intuitive and rational thinking on overconfidence bias. In addition, it is aimed to examine the moderator role of risk attitude on the relationship between thinking styles and overconfidence bias. Design/Methodology/Approach – In the study, the effects of thinking styles consisting of intuitive and rational thinking dimensions overconfidence bias were examined using the Structural Equation Model using the AMOS package program. The moderator role of risk attitude on the relationship between thinking styles and overconfidence bias was tested using the SPSS Process v6 package program. In this context, the survey method was applied. Findings – The findings of the study reveal that thinking styles determined as intuitive and rational thinking explain overconfidence bias at a rate of 60.5% (R2 = 0.605). While intuitive thinking has a very strong, significant, and positive effect on overconfidence; On the other hand, it is seen that rational thinking has a negative and significant effect on overconfidence. In addition, risk attitude has a significant role both in the relationship between intuitive thinking and overconfidence and the relationship between rational thinking and overconfidence. Discussion – The study reveals that cognitive mechanisms play a crucial role in individuals' decisionmaking processes under risk and uncertainty, and they make decisions based on intuitive judgments. The decision makers' awareness of these cognitive processes will be of great importance when making important decisions such as trading in the market or launching a new product.