Mehmet Akif ve Necip Fâzıl şiiri merkezinde edebiyat ve Düşüncede nehir metaforu

The river metaphor in the literature and thought with a special emphasis on the poetry of Mehmet Akif and Necip Fazıl

Özet

Türk Şiirinin ve düşüncesinin önemli ismi Mehmet Akif Ersoy, şiirinde nehirmetaforunu kullanır. Metafor, bu kullanımda nehrin zaman içindeki akışıyla be- şeriyetin tarih içindeki seyri arasında bir teşbih aracıdır. O beşeriyeti hızla akıpgiden bir nehre benzetmiştir. Bu teşbihte milletler bu nehre bağlanan ırmaklar,fertler ise ırmaklardaki katrelerdir. Nehir metaforu benzer bir şekilde Necip Fazılın şiirinde de karşımıza çıkar. İki şair metaforun bu kullanım şeklini KlasikTürk Şiiri geleneğinden tevarüs etmemişlerdir. Zira Klasik Türk Şiirinde Farsçaaslı cûy kelimesiyle karşımıza çıkan nehir, daha çok âşığın sevgilisi ardındanakıttığı gözyaşlarının ifadesidir. Nehir metaforu Mevlânâ, Yahya Kemal gibi diğerşairlerin şiirlerinde de yer alır. Yine Hz. Muhammed için naat kaleme alan Almanşairi Goethe, Peygamberi bir nehre benzetmiştir. Bununla birlikte metafor sade- ce şiirin konusu olmamış, daha önce felsefî düşüncede, mistik düşünce biçimlerinde ve beşerî hareketlilikleri anlamaya yönelik sosyal tahlil çabalarında birçokdisiplinin kullandığı bir anlatım aracı olagelmiştir.

Abstract

Mehmet Akif Ersoy, one of the leading figures of Turkish poetry and thought,used the river metaphor in his one poem. The metaphor in this context, is a means of comparison between the flow of river in time and the course of human- kind in history. He likens humankind to a fast-flowing river. In this analogy whilenations are brooks which join this main river, individuals are drops of these brooks. We also meet the river metaphor in the poem of Necip Fazıl. Neither ofthem inherited this usage of metaphor from the tradition of Classical TurkishPoetry. For the word river, expressed in Classical Turkish poetry by the word ofPersian origin jûy , in general refers to the tears shed by a lover after his beloved one. We also meet the river metaphor in the poems of Rûmî, Yahya Kemaland some other poets. Also german poet Goethe, in his praise written for Mohammed (Phub) likens prophet to a river. However this metaphor has been not only a subject of poetry only but also employed earlier by philosophical thought,mystical thought as well as by social analyses which try to understand humanacts. In short, the metaphor has been used by many disciplines as a means ofexpression.