İBN TEYMİYYE'NİN RÂZÎ ALGISI VE İZDÜŞÜMLERİ

Özet

Fahreddin er-‐‐Râzî, İslam düşünce tarihinde akılcı ve yorumsamacı kimliğiyle temâyüz edenönemli şahsiyetlerin başında yer alır. Dirâyet merkezli ortaya koyduğu derinlikli eserleriyle Râzî,felsefî ve kelâmî konularda ismine sık sık atıf yapılan bir düşünürdür. Râzînin kelâmî meselelereyaklaşımı ve özellikle haberî sıfatlar konusunda benimsediği yöntem, özü itibariyle Eş arî gelenekleşekillenen tevîl eksenli bir karaktere sahiptir. Ancak İbn Teymiyye, onun bu yöntem ve yaklaşımındanhayatının son demlerinde vazgeçtiğini ve tevîl çizgisinden isbât yörüngeli, literal bir tarza geçişyaptığını iddia etmekte ve bunu bir iddia olmanın ötesinde bir gerçeğe dönüştürerek sunmaktadır. İbnTeymiyye, Râzînin dilinden onun özellikle kelâma karşı yaklaşımı ile ilgili olarak bazı alıntılar yap-‐‐ maktadır. İlk bakışta alıntılanan ifadelerden, Râzînin gerçekten İbn Teymiyyenin iddia ettiği gibi birsöyleme dönüş yaptığı anlaşılabilir. Fakat hem Râzînin kendi eserleri hem de İbn Teymiyyeniniddiasını dillendiren Hanbelî söylemin takipçileri olan Zehebî, İbn Kayyimul-‐‐Cevziyye, İbn Kesîr, İbnEbil-‐‐ Izz ve İbnul-‐‐ Imâd gibi isimlerin eserleri üzerinden meselenin izi sürüldüğünde, Râzîye müsnetifadelerin yanlış bir şekilde ve İbn Teymiyyenin izinde çarpıtılarak aktarılmaya devam ettiği görül-‐‐ mektedir. Böylece İbn Teymiyye, Râzîye ait cümleleri tam bir şekilde aktarmak yerine, orijinal bağ-‐‐ lamından çıkararak, farklı bir algı oluşturma çabası olarak yorumlanmaya elverişli bir şekilde kurgu-‐‐ ladığı metin üzerinden itikâdî ve kelâmî açıdan farklı bir Râzî profili peşindedir.

Abstract

In the history of Islamic thought, Fakhraddin al-‐‐Râzî is one of the important identities stan-‐‐ ding out with his rational and hermeneutical character. Razi is a thinker who has been frequentlyreferred to his books in the philosophical and theological field. In essence, al-‐‐Râzî s approach to theo-‐‐ logical issues and particularly his method related to the God s attributes has a chracateristic centeringupon the interpretation shaped by al-‐‐Ash arit tradition. However, Ibn Taymiyyah claims that al-‐‐Râzîgave up this method and approach in the last moments of his life and he also changed the interpretiveapproach into the literalist line. In addition, Ibn Taymiyyah converted this situation into a reality. IbnTaymiyyah partly quoted from al-‐‐Râzî regarding his approach to kalâm. At the first glance, it can beunderstood from these quotations that al-‐‐Râzî in fact got such a discourse as claimed by Ibn Taymiy-‐‐ yah, but it is not true, when looked both al-‐‐Râzî s own works and Hanbalit followers who expressedsame claim such the names as adh-‐‐Dhahabî, Ibn Qayyim al-‐‐Jawziyyah, Ibn Kathir, Ibn Abi al-‐‐Izz andIbn al-‐‐ Imâd in their works. Eventually, some statements belonged to al-‐‐Râzî was manipulated by IbnTaymiyyah. Thus, Ibn Taymiyyah tried to show him as a scholar against kalâm by his manipulativeoperations on the original text. After all, it means that Ibn Taymiyyah willing to create different per-‐‐ ception regarding the theological position of al-‐‐Râzî by his fictional text.Aclûnî, İsmail b. Muhammed, Keşfü l-‐‐hafâ ve muzîlü l-‐‐ilbas ammeşteheramine l-‐‐ehâdîs alâ elsineti n-‐‐nâs, Mektebetü l-‐‐ilmi l-‐‐hadîs, Şam 2000.Altaş, Eşref, Fahreddin er-‐‐Râzî nin Eserlerinin Kronolojisi , İslamDüşüncesinin Dönüşüm Çağında Fahreddin er-‐‐Râzî, İSAM Yayınları, İstanbul 2013,s. 91-‐‐165. Fahreddin er-‐‐Râzî nin Hayatı, Hâmîleri, İlmî ve Siyasî İlişkileri , İslamDüşüncesinin Dönüşüm Çağında Fahreddin er-‐‐Râzî, s. 41-‐‐91.Altıkulaç, Tayyar, Zehebî , DİA, XXXXIV, s. 181.Arıcı, Mustakim, İslâm Düşüncesinde Fahreddin er-‐‐Râzî Ekolü , İslâmDüşüncesinin Dönüşüm Çağında Fahreddin er-‐‐Râzî, (İstanbul: İSAM Yayınları,2013), s. 167-‐‐203.Gazzâlî, Ebu Hamid Muhammed b. Muhammed b. Ahmed, el-‐‐Munkızumine d Dalal (Çev. Ahmet Suphi Fırat), Şamil Yayınevi, İstanbul t.y.Görgün, Tahsin, Tarih ve Toplum Araştırmalarında Bir Yöntem Kay-‐‐ nağı Olara Klasik Metafizik: Fahreddin er-‐‐Râzî Ekolü ve İbn Haldûn , İslamAraştırmaları Dergisi, sy. 17, 2007, s. 49-‐‐78.Griffel, Frank, On Fakhr al-‐‐Dîn al-‐‐Râzî s Life and The Patronage He Recei-‐‐ ved , Journal of Islamic Studies, 18: 3, Oxford 2007. Fakhr al-‐‐Din al-‐‐Râzî , Encyclopedia of Medieval Philosophy, (Hol-‐‐ land: Springer, 2011), I, 342.Herevi, Abdullah b. Muhammed b. Ali el-‐‐Ensari, Zemmu l Kelâm veEhlihi (Thk. Ebu Cabir Abdullah b. Muhammed b. Osman el-‐‐Ensari), Mektebe-‐‐ tü l Gurabai l Eseriyye.İbiş, Fatih, Eş arî Kelâmının Dînî, Hissî ve Felsefî Karakteri Üzerine ,Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, I/2 (2014), s. 34-‐‐47.İbn Ebi Useybia, Muvaffıkuddin Ebi l Abbas Ahmet b. el-‐‐Kasım b.Halife b. Yunus es-‐‐Sa di el-‐‐Hazreci, Uyunu l Enbâ fi Tabakati l Etıbbâ, Daru Mek-‐‐ tebeti l Hayat, Beyrut t.y.İbn Ebi l-‐‐İzz, Ali b. Ali b. Muhammed, Şerhu l Akideti t Tahaviyye (Thk.Abdullah b. Abdulmuhsin et-‐‐Türki-‐‐Şuayb el-‐‐Arnavut), Müessesetü r Risale,Beyrut 2005.İbn Hacer, Ahmet b. Ali el-‐‐Askalani, Lisanü l Mizan (İtina. AbdulfettahEbu Gudde), Mektebetu Matbuati İslamiyye, Beyrut 2002.İbn Hallikân, Ebu l Abbas Şemseddin Ahmet b. Muhammet b. EbiBekr, Vefayatü l A yan ve Enbau Ebnai z Zaman (Thk. Hasan Abbas), Daru Sâdır,Beyrut t.y.İbnu l-‐‐ Imâd, el-‐‐İmâm Şihâbüddîn Ebu l-‐‐Felâh Abdu l-‐‐Hay b. Ahmedb. Muhammed, Şezerâtü z-&sh