XIX. ASIR ÂŞIKLARINDAN BEŞİKTAŞLI (TOKATLI) GEDÂÎ: ŞAİRLİĞİ VE ŞİİRİ ÜZERİNE BAZI MÜLÂHAZALAR

Özet

Başlangıcı XVI. asra dayanan ve tarih sahnesinde kesintisiz süreklilik göstermek kaydı ile günümüze kadar ulaşan âşık edebiyatı ve geleneği Türk edebiyatı ve kültürünün en verimli alanlarından biridir. İçinden geçtiği her asırda asrın ruhuna ve yapısına, sosyo-kültürel yaşam döngüsüne bağlı olarak çeşitli kültür ortamlarına adapte olan gelenek XVI. asırda başlayıp, XVII. asırda oluşumunu tamamlamak sureti ile zirveyi yakalamış; günümüze kadar çeşitli tesirler altında, bazen parlayarak bazen duraklayarak varlığını devam ettirmiştir. XIX. asır âşıklık edebiyatı ise bu çerçevede geleneğin en parlak devirlerinden biridir. Bu çalışmada XIX. asır âşık edebiyatının güçlü ancak edebiyat tarihinde yeterli ilgiyi ve araştırmayı görmemiş âşıklarından Beşiktaşlı Gedâi ve şiirlerinin üzerine çeşitli tespitlerle şairin âşık edebiyatı ve geleneği içerisindeki yeri ve önemi değerlendirilecektir.

Abstract

Ashik literature and tradition, which dates back to 16. century, has had a continuous and permanent existence throughout history and appears as one of the most productive fields of Turkish culture and literature. This tradition has managed to adapt to different cultural environments in accordance with socio-cultural cycle and spirit of each century. It rose in the 16. century, and completed its formation in the 17. century maintaining importance until today. 19. century ashik literature can be highlighted as the brightest era of the tradition. This study deals with Gedai from Beşiktaş, who happens to be a strong yet not thoroughly examined ashik of 19. century ashik literature. Interpretations on some of Gedai poems will be presented beside his place and value within ashik literature.