Kutadgu Bilig’de Kılık ve Kılınç Sözlerinin Kullanım Özellikleri Üzerine

Özet

Kutadgu Bilig’in çağlar aşan edebî ve fikrî gücü yanında geniş söz varlığına sahip bireser olması, yaklaşık yüz elli yılda eseri çeşitli açılardan ele alan çok sayıda çalışmanınyapılmasını sağlamıştır. Bu çalışmada, eserde kılık ile kılınç sözcüklerinin kullanımözellikleri üzerinde durulacaktır. Makale başlıca üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümdekılık ve kılınç sözcüklerinin yapısal ve anlamsal özellikleri incelenmiş, sözcükleringeçmişten günümüze yaşadığı anlam değişiklikleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde buiki sözcüğün Kutadgu Bilig’deki kullanımları ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Üçüncü bölümdeise eldeki verilerden hareketle değerlendirme yapılarak sonuca gidilmiştir. Her ikisi de kılfiilinedayanan kılık ve kılınç sözcüklerine ilk olarak Eski Uygurca metinlerde rastlanır. Budönemde az sayıda kullanılan kılık sözcüğü “yaradılış, huy” anlamı taşımaktadır. Kılınçsözcüğü ise Eski Uygurca metinlerde sıklıkla kullanılmıştır ve “iş, eylem, amel” anlamıtaşımaktadır. Kutadgu Bilig’de ise sıklık bakımından üstünlüğün Uygurca metinlerdekininaksine kılık (kılk) sözcüğü lehine değiştiği görülmektedir. Eserdeki bazı beyitlerde kullanılanifadelerden iki sözcük arasındaki anlam farkı zaman zaman açık olarak hissedilememektedir.Benzer şekilde bazı örneklerde her iki sözcüğün art arda kullanılışı da anlam belirsizliğiniartıran bir durum olmuştur. Bu durumda aynı kökten türeyen iki sözcüğün zamanla anlambakımından yaklaştığı ve Karahanlı Türkçesinin kılınç’tan kılık’a yönelişin bir aşamasıolduğu düşünülebilir. Bu çalışmada kılık ve kılınç sözcüklerinin geçtiği yaklaşık 450 beyitincelenerek bu iki sözcüğün kullanım özellikleri değerlendirilmiş, nüsha farklılıkları, kafiye,vezin ve birliktelik kullanımları gibi farklı özellikler ve şairi belirli kalıplar içinde kalmayazorlayan durumlar göz önünde bulundurularak ilgili beyitlerde söz konusu sözcüğün seçilmenedenleri üzerinde durulmuştur.

Abstract

The fact that Kutadgu Bilig has a wide vocabulary besides its literary and intellectual power that has been going on for ages has led to numerous studies that have taken the work from various points in one and and a half century. In this study, we will focus on the properties of the two words commonly used in Kutadgu Bilig, the words ‘kılık’ and ‘kılınç’. The article consists of three main sections. In the first part, structural and semantic properties of the words of kılık and kılınç are examined and the meaning changes of the words from the past to the present are discussed. In the second part, the use of these two words in Kutadgu Bilig is discussed in detail. In the third part, an evaluation was made based on the available data and the result was reached.The words kılık and kılnç, both based on the verb kıl-, are first attested in Uighur texts. The word kılık rarely seen used in r in this period means “creation, temperament” The word kılınç is frequently used in Uighur texts and has it means “work, action, deeds” in Kutadgu Bilig, it is seen that the frequency changes in favor of the word kılık (kılk) in contrast to Uighur texts. In this paper, approximately 450 couplets in which the words kılık and kılınç are mentioned will be detailed and the usage characteristics of these words will be examined and the reasons for the selection of the word in the relevant couplet will be emphasized considering the different features and necessities such as rhyme, meter and association usage.