Dergiler / İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi / 2019 / Cilt: 59 - Sayı: 1
Seul Devlet Üniversitesi Kütüphanesinde Bir Huá-yí-yì-yǔ Nüshasında Bulunan Uygurca Malzemedeki 把根赤 ba-genchi
- Sayfa
- 109–118
- DOI
- —
Özet
Huá-yí-yì-yǔ, Ming Hanedanı’nın (1368~1644) başlagıcından beri telif edilegelen Çince ve komşu dilleri arasındaki türlü lügatçelerin genel bir adıdır. Genel olarak 4 farklı gruba sahiptir. 3. gruptaki lügatçelerde her yabancı dilin sözcükleri sadece Çin yazısı ile yazılmıştır ve söz konusu dilin harfleri kullanılmamıştır. Bu 3. gruba Seul Devlet Üniversitesi Kütüphanesinin koleksiyonundaki nüsha giriyor. Onun 7. cildi Uygurca içindir. 19 kategoriyi içerir. 8. kategorisi, 62 maddeli 人物門 rén-wù-mén ‘kişiler kategorisi’dir. Bu yazıda, bu kategorinin 把根赤 bǎ/bà-gēn-chì sözcüğü işlenecektir. Bu nüsha ile AB’de, 3. Çince sözcük 大人 dà-rén’in Uygurca karşılığı 把根亦 bǎ/bà-gēn-yì olarak ve 4. Çince sözcük 陰陽 yīn-yáng’ın Uygurca karşılığı ise 忒必 tè-bì olarak verilmiştir. BT ile SB’ye göre, müstensih sözcüklerin sırasında bir hata yapmış ve bir sözcük atlamıştır. 把根亦 bǎ/bà-gēn-yì, 把根赤 bǎ/bà-gēn-chì için bir müstensih hatasıdır. Eski Uygurca körümči’ye dayanarak, 把根赤’yi baqïmčï olarak okuyabiliriz ki, bu sözcük Uig. baqimči ve Bšk. baγïmsï’da yaşıyor.
Abstract
The Huá-yí-yì-yǔ (華夷譯語) is a general name for the various wordbooks betweenthe Chinese language and its neighboring languages compiled from the beginning ofthe Ming dynasty. It has broadly 4 different classes. In the wordbooks of the thirdclass the words of each foreign language were transliterated only in Chinesecharacters and the letters of the language in question were not used. To this thirdclass belongs the manuscript in the collection of the library of Seoul NationalUniversity. Its seventh volume is for the Uighur language. It contains 19 categories.Its eighth category is 人物門 rén-wù-mén ‘the category of persons’ with 62 entries.In this paper, the word 把根赤 bǎ/bà-gēn-chì of this category will be treated. In thismanuscript and AB, the Uighur counterpart of the fourth Chinese word 陰陽 yīn-yángis given as 忒必 tè-bì, whereas the Uighur counterpart of the third Chinese word 大人dà-rén as 把根亦 bǎ/bà-gēn-yì. According to BT and SB, the scribe made a mistakein the sequence and omitted one word in this manuscript and AB. 把根亦 is a scribalerror for 把根赤. Based on Old Uighur körümči, 把根赤 can be read as baqïmčï,which survives in Uig. baqimči and Bšk. baγïmsï.