Nigâr Hanım’ın Günlüklerinde Benlik İnşası: Geç Osmanlı Dönemi’nde Kadın Özneyi Yazmak

The Construction of the Self in Nigâr Hanım’s Diaries: Writing the Female Subject in the Late Ottoman Period

Özet

Nigâr binti Osman (1862-1918), eserleriyle ve entelektüel kişiliğiyle on dokuzuncu yüzyılda Osmanlı’da yaşanan sosyal ve kültürel değişime katkıda bulunmuş önemli kadın yazarlardandır. Nigâr Hanım, ilk eserlerinden itibaren “kendini yazmak” meselesini önemsemiş bir yazardır. Bunun en önemli delillerinden biri kaynaklarda kendisine sürekli atıf yapılan ancak Latin harflerine aktarılmadığından dolayı içeriğine dair detaylı değerlendirmelerin yapılamadığı günlükleridir. Nigâr Hanım’ın 1887 ile 1918 yılları arasında tutmuş olduğu günlükleri, Osmanlı Devleti’nde siyasal ve toplumsal düzeyde hızlı bir değişimin yaşandığı bir dönemi birincil ağızdan aktarmaktadır. Böylece bu metinlerde yer alan kişisel bilgiler, “hafıza”, “deneyim”, “tanıklık” kavramları bağlamında tartışılabilmektedir. Ayrıca bu günlükler, Osmanlı üst sınıfına ait entelektüel bir kadının ve yazarın gündelik yaşamını, duygularını, edebi tercihlerini, yazma serüvenini, arayışını ve değişen siyasal ve toplumsal şartlar karşısındaki konumunu aynı anda takip edebilme imkânı sunmaktadır. Bu çalışmada, Nigâr Hanım’ın günlükleri, günlük türünün “benlik inşasına” sunduğu verilerden hareketle “benliğin kurulumu”, “kadın öznenin yazımı” ve “edebiyat kamusuna dâhil olma” meseleleri bağlamında detaylıca incelenecektir.

Abstract

As an important woman writer, Nigâr binti Osman (1862–1918) contributed to social and cultural change in the nineteenth century Ottoman Empire through her intellect and her writings. From her early work onward, Nigâr Hanım cared about the issue of “writing herself.” Her diaries, kept from 1887 to 1918 evidence this: the diaries areconstantly cited but have not been transliterated into the Latin alphabet. From an upper-class woman’s perspective, her writings convey firsthand impressions of the Ottoman Empire’s rapid political and social changes during the nineteenth century. Her diaries reveal her position, daily life, emotions, literary preferences, writing adventures, and quests. From these texts, Nigâr Hanım’s experience of life can be discussed as memory, experience, and testimony. In this study specifically, her diaries will be examined in detail as to construction of the self through this daily written genre, through writing by the female subject, and subsequent inclusion in public literature.