“Yıkılupdur Bu Cihân Sanma ki Bizde Düzele”: SultanIII. Mustafa’nın Meşhur Nazmına Yazılan Nazireler

“This World is Falling to Pieces, Do Not Expect it to Get Better in Our Time”: Nazires to the Famous Poem of Sultan Mustafa III

Özet

Bu çalışmada Osmanlı’nın 26. hükümdarı III. Mustafa’nın söylediği iki beyitlik nazımve bu nazma söylenmiş nazireler konu edilmiştir. III. Mustafa’nın daha tahta çıktığıilk bir iki yılda söylediği bu şiir, Osmanlı Devleti’nin askerî, sosyal ve ekonomikbakımlardan gerilemeye, bozulmaya başladığı dönemin bir eleştirisi, devletin içindebulunduğu durumun belgesi niteliğindedir. Bu şiiri önemli kılan husus bizzat devletinbaşında bulunan padişah tarafından söylenmiş olmasıdır. Şiirde güvenilir ve iyiyetişmiş yönetici eksikliği üzerinden çökmekte olan Osmanlı bürokrasisinin eleştirisivardır. Sözü edilen şiire, yazılır yazılmaz nazireler söylenmiştir. Tespit edilebildiğikadarıyla bu nazirelerin sayısı 17’dir ve nazireler şu şairlere aittir: Koca Râgıb Paşa,Şeyhülislam Küçük Çelebizâde İsmail Âsım Efendi, Enderunî Hazineli Şeyh RâsihEfendi, Şâkir Mehmed Hâkim, Derunî Ali Uşşakî, Hâkim Selim Efendi, Şeyh MehmedUşşakî, Hâkim Mehmed Efendi, Şeyhzâde Süleyman Uşşakî, Şabân Efendi Uşşakî,Hüsâmeddin, Dâniş Efendi, Hıfzîzâde, Mihalicî Kâzî-i Uşşak. Çalışmada önce III.Mustafa ve onun devrinde devletin içinde bulunduğu durum hakkında kısaca bilgiverilmiş, ardından onun meşhur nazmı ve müellifleriyle birlikte bu nazma söylenmişnazireler üzerinde durulmuştur. Makalenin, Osmanlı mülkünde böyle bir şiirinyazılmasına sebep olan şartları ortaya koyma ve III. Mustafa’nın nazmına söylenmişyeni nazireleri tespit etme bakımlarından literatüre katkı yapması beklenmektedir.

Abstract

The Turkish word nazire (reply in kind) is derived from the Arabic root nazara anddescribes a response poem. This article analyzes a poem consisting of two coupletsby Mustafa III, the 26th Sultan of the Ottoman Empire, and its nazires. This poem issignificant in that it was written by an active sultan of the Ottoman Empire and criticizedthe Ottoman bureaucracy coming to its downfall due to the lack of trustworthy andqualified sovereigns. At least 17 nazires were published in response to the poem. Thisarticle first provides brief information about Mustafa III and the state of the OttomanEmpire during his reign; then, it discusses his prominent poem as well the nazires to thepoem and their authors. This article aims to expound on the conditions on the frontiersof the Ottoman Empire at the time and to discover even more nazires in response to theaforesaid poem of Mustafa III.