Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Teorisine Göre Dede Korkut'unYigenek’i

Reading Dede Korkut’s “Yigenek” Through the Lens of Kohlberg’s Moral Development Theory

Özet

Dede Korkut Hikâyeleri Türk dilinin en önemli eserlerinden birisi olarak kabuledilmektedir. Bu hikâyeler Dede Korkut tarafından öncelikle sözlü anlatı geleneğiolarak ortaya çıkmış, 15. yüzyılda ise yazılı olarak kayıt altına alınmıştır. İçerikbakımından Türklere dair somut ve soyut kültürel varlıklar hakkında bilgiedinebildiğimiz bu metinlerden birinin Dresden diğerinin de Vatikan arşivlerindeortaya çıkmasından itibaren Türkoloji alanında sayısız incelemeler ve araştırmalaryapılmıştır. Mevcut araştırmanın amacı, Dede Korkut hikâyelerinin üçünde toplam18 kere adı geçen Kazılık Koca Oğlu Yigenek karakterini Kohlberg'in bilişselahlak gelişimi kuramı çerçevesinde incelemektedir. Kohlberg, ahlaki gelişiminsosyal ve sosyal olmayan (fiziki) bilişsel gelişim içindeki bağlamsallaştırılmasınıtanımlamak için ahlak ve ahlaki güdülenmeye dair teorik yaklaşımını “bilişselgelişim” olarak adlandırmıştır. Kohlberg'e göre gelenek öncesi, geleneksel vegelenek sonrası düzeylerde kesintisiz olarak gelişen ahlaki değerler her düzeyde ikievreye ayrılmaktadır. Araştırmada Kohlberg'in ahlak gelişimi kuramında sınırlarınıbelirlediği düzey ve evreler çerçevesinde Yigenek'in anlatılarda değinilen eylemleri,bakış açısı ve diyalogları değerlendirilmiştir.

Abstract

Dede Korkut’s stories are considered some of the most important works of the Turkishlanguage. These stories were first created by Dede Korkut as an oral narrative traditionand recorded in writing in the 15th century. Since the two copies of this text, by whichwe can learn about the concrete and abstract cultural assets of Turks, have been found— one in Dresden and one in the Vatican archives—numerous studies have been conductedin Turcology. The current research examines the character of Yigenek, The Son ofKazılık Koca, who has been mentioned 18 times in 3 of Dede Korkut stories, withinthe framework of Kohlberg’s theory of cognitive moral development. Kohlberg calledhis theoretical approach to morality and moral motivation “cognitive developmental”to describe his contextualization of moral development within social and non-social(physical) cognitive development. According to Kohlberg, moral values that developcontinuously at pre-traditional, traditional, and post-traditional levels are divided intotwo phases at each level. The name Yigenek appears in 18 places throughout the work,including the story in which he is the main character. Because of this frequency, theYigenek character was chosen as the subject of study because of the many specifiedemotions, thoughts, and actions from Kohlberg’s moral development theory.