Ferhengnâme-yi Sa'dî Tercümesi’nde Kullanılan BazıDeyimler ve Deyimlerin Farsça Karşılıkları

Özet

Ferhengnâme-yi Sa'dî Tercümesi, Hoca Mes’ud bin Ahmed’in 1354/1355 (H.755)yılında Sa'dî'nin 1257 yılında yazdığı Bostan adlı Farsça eserinden Türkçeye tercümeettiği didaktik bir eserdir. Bostan, ahlak, eğitim, evlilik, devlet yönetimi gibi pekçok konu hakkında nasihatlerin bulunduğu hem kendi döneminde hem de sonrakidönemlerde üzerine müntehâblar (seçkiler), muhtasarlar ve nazireler yazılan Farsedebiyatı için mühim bir mesnevidir. Hoca Mes’ud tarafından 14. yy’da yazılaneser ise 4044 beyitlik Bostan’ın yaklaşık bin beyitlik tercümesidir. Hoca Mes’udeserin girişinde bu tercüme sırasında mümkün olduğunca yabancı kelimelere yervermediğini belirtmiştir. Eser hakikaten de Eski Anadolu Türkçesi döneminin Türkçesöz varlığının zenginliğini ortaya koymaktadır. Ancak Hoca Mes’ud her ne kadaryabancı kelimelere yer vermediğini belirtmiş olsa da aynı zamanda mana ve biçimbakımından mümkün olduğunca ana metne sadık kalmaya çalıştığını da ifade etmiştir.Bu sebeple eser Türkçe yazılmaya çalışılmış olsa da Farsçadan tercüme bir eserolması dolayısıyla bazı Farsça yapı ve kalıpların izlerini taşımaktadır. Bu yapılardanbiri de eserde anlatımı güçlendirmek için kullanılan deyimlerdir. Çalışmada HocaMes’ud’un eserindeki deyimler tespit edilmiş ve bunların Farsça karşılıklarına yerverilerek aralarındaki benzerlik ortaya konmaya çalışılmıştır.

Abstract

Ferhengnâme-yi Sa'dî Tercümesi is a didactic text translated into Turkish by HodjaMes’ud bin Ahmed in 1354/1355 (H.755) from Sa'dî's Persian text Bustan written in1257. Bustan, on which selective and parallel texts have been written both in its periodand later on, is an important mesnavi in Persian literature that gives advice on manytopics such as morality, education, marriage, and state administration. While Bustan iscomposed of 4044 couplets, Ferhengnâme-yi Sa'dî Tercümesi has just approximatelyone thousand couplets. Hodja Mes’ud remarks in the introductory part of the workthat he did not use any foreign words in this translation. The text indeed manifeststhe richness of Turkish vocabulary in the Old Anatolian Turkish period. However,although Hodja Mes’ud claims that he avoided using foreign vocabulary, he alsomentions to have stayed with the original script in terms of meaning and structureand the work has traces of some Persian structures and patterns, as it is a translationfrom Persian. One of these structures is the use of idioms to strengthen expressionin the work. In this study, the idioms in the text of Hodja Mes’ud are identidied andsimilarities between these idioms and their Persian equivalents are shown.