Hamza-Nâmelerde Cihad ve Cihad Ahlâkı

Özet

Türk edebiyatında, Anadolu sahasında, görülen ilk eserler, daha ziyâde toplumu dînî ve tasavvufî mânâda bilinçlendirmek maksadıyla yazıl-mıştır. Bu metinler, muhtevâ bakımından İslâmiyet’in ağırlıklı olarak ahlâkî tarafı ile ilgilenip bazı manevî değerleri yerleştirmeye çalışmış-tır. Daha önce sözlü kültürde üretilen menâkıpnâme türündeki kimi eserler de bu minvalde değerlendirilir. Hikâyeler ve kahramanları, eser hangi konuyla ilgili ise ona yönelik davranış kalıplarının halk ta-rafından benimsenmesine vesile olmuştur. Bu sistem, sözlü veya yazılı anlatım kullanılarak nesilden nesile aktarılır. Ö zellikle savaş âdâbını İslâm’ın kahraman mücâhidleri ile özdeşleştirerek anlatan ve cihad ahlâkını yerleştirmeye çalışan Hamza-nâmeler de bu sahanın örnekle-rinden biridir. XIV-XV. yüzyıldan itibaren yazıya geçirilmeye başlayan Hamza-nâmeler 72 ciltten oluşmaktadır. Bu makalede, Süleymaniye Kütüphanesi Per-tevniyal Kitapları, Nu. TY 0812/4’te kayıtlı bulunan 17,18 ve 19. ciltler1 esas alınarak cihad âdâbı değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Abstract

The first works in Turkish literature in Anatolia were written in order to raise awareness of the society in religion and sufism. These texts are mainly concerned with the moral side of Islam and attempted to place spiritual values. Some of the works, like menâkıpnâme which were previously produced in oral culture, are evaluated in this context. The stories and characters in these works help the public to adopt the behavior patterns the topic is trying to convey. This system is transmitted from generation to generation in oral and written literature. The hamza-nâme is one of the examples of this field, which especially associates the war ethics with the heroic mujahideen of Islam and tries to built a moral of jihad. The hamza-nâme, which started being written from the XIV-XV. century onwards, is composed of 72 volumes. In this article, the customs of jihad will be evaluated based on the 17th, 18th and 19th volumes which are registered at Süleymaniye Library Pertevniyal Books, No. TY 0812/4.