Bir EdebîTür Olarak Atvâr-ı Seb’a ve Manzum İki Örneği

Özet

İslam inancına göre nefs, salt kötü değildir. Bazı riyazet metotlarıyla be-lirli safhalardan sonra saf hâle gelebilir. Nefs; emmâre, levvâme, mülhi-me, mutmainne, râziyye, marziyye ve kâmile adı verilen yedi aşamalı bir yapıya sahiptir. Tasavvuf kültüründe, nefsin bu yedi mertebesini ele alan eserlere “atvâr-ı seb’a” adı verilmektedir. Halvetîlerde daha fazla görülen atvâr-ı seb’a yazma geleneğinin bilinen en meşhur örne-ğini Sofyalı Bâlî kaleme almıştır. Manzum veya mensur olarak yazılan atvâr-ı seb’alar, dîvân edebiyatı çalışmalarında edebî tür literatürüne dâhil edilmemiştir. Müstakil ve bazı eserlerde bir bölüm olarak yer alan müellifi belirli ve belirsiz elliden fazla atvâr-ı seb’a metninin bulun-ması, atvâr-ı seb’anın bir edebî tür olarak dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Bu makalede dîvân edebiyatında tespit ettiğimiz iki manzum atvâr-ı seb’a örneği üzerinde durulacaktır. Bu manzumelerden biri; Oğlanlar Şeyhi İbrahim’in 1080 beyitten müteşekkil “Müfîd ü Muhtasar” adlı mesnevisi içerisinde, 874-1035. beyitler arasında yer almaktadır. Di-ğeri ise; Senâyî Hasan Şabânî’nin Dîvânı’nda yer alan 7 bendden mü-teşekkil bir terci-i benddir. Çalışmamızda atvâr-ı seb’a hakkında bilgi verildikten sonra bu manzumeler tanıtılacaktır.

Abstract

According to Islamic belief, soul is not only bad. It may become pure after certain phases with some prevention methods. Soul; has a seven-stage structure called emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râziyye, marziyye and kâmile. In the mystic culture, the works dealing with these seven orders of soul are called “atvâr-ı seba”. The most famous example of the tradition of the writing of atvâr-ı seba, which is more common in the Halvati, is written by Sofyalı Bâlî. Atvâr-ı sebas, written as a verse or a court, is not seen as a literary genre in diwan literature. The inclusion of the text atvâr-ı seba which is independent and part of a series of works, reveals that the atvâr-ı seba must be regarded as a literary genre. In this article we will focus on two examples of poetry atvâr-ı seba which we have identified in ottoman literature. One of these poems; Sheikh Ibrahim is composed of 1080 couplets and is called “Müfîd ü Muhtasar” in the mahtnawi, 874-1035 are among the couplets. The other is; Senâyî is a preferred bend composed of 7 strophe located in Hasan Shabani’s Diwan. In our work, these items will be introduced after the information about the atvâr-ı seba is given.