Hikâyenin İzini Sürmek: Nasreddin Hoca ve Mevlânâ’dan Hammurabi Yasalarına Metinlerarası Bir Yolculuk

TRACE A STORY: INTERTEXTUAL VOYAGE FROM NASREDDIN HODJA AND MEVLANA TO CODE OF HAMMURABİ

Özet

Nasreddin Hoca fıkraları üzerinden yapılan bilimsel çalışmalara sade-ce edebiyat sahasında değil; başka disiplinlerde de rastlanabilmekte-dir. Ancak Nasreddin Hoca fıkrası olarak gösterilen bir anlatı, başka bir hikâyenin dönüşerek Nasreddin Hoca adına bağlanmasıyla oluşmuş olabilir. Nasreddin Hoca’ya atfedilen fıkraların ayıklanarak gerçekten ona ait olanların ortaya çıkarılması, edebiyat araştırmacıları tarafından üzerinde tartışılagelen bir konudur.Bu makale, Mevlânâ’nın Mesnevî’sinde anlatılan bir hikâyenin Nasred-din Hoca fıkrasına dönüşmüş olabileceğini iddia ederek konuya yaklaş-maktadır. Söz konusu incelemede yararlanılan yapısalcı analiz yöntemi ise Mesnevî’deki hikâyenin kökenine dair beklenmedik ufuklar açmak-ta, söz konusu hikâyenin aslında Bakara Suresi’nde anlatılan Hz. Musa zamanındaki inek kesme hadisesinin bir tefsiri olduğu düşüncesine bizi ulaştırmaktadır. Klasik şerh metodu dışında kalan yapısalcı yak-laşım, hikâyelerdeki ortak unsurların tespitinde ve dolayısıyla hikâye-lerin kökeninin araştırmasında kullanılabilecek bir analiz çeşididir ve Nasreddin Hoca fıkralarının kökenini tespite ya da Mesnevî’deki hikâ-yelerin mahiyetini anlamaya katkı sağlayabilir.

Abstract

Scientific studies on Nasreddin Hodja’s joke can be done not only in the literature but also in the other disciplines. However, a narrative which uses a Nasreddin Hodja’s joke as an example can be another different story which has been attributed to him. To make a selection from the jokes attributed to him and determine the ones belonging to him is a continuing way of research in the literature. This article approaches the subject by claiming that a story told in Mevlana’s Masnavi may have turned into the Nasreddin Hodja’s joke. The structuralist analysis method used in this study opens unexpected horizons about the origins of the story in Masnavi. The so-called story is a sort of commentary of the chapter called Baqara in the Qur’an. In this chapter, it has been told that the process of cutting the cows in the time