Şer' Naslar Karşısında İçtihadın İmkânı “Mevrid-i Nasta İctihada Mesağ Yoktur” Kaidesi*

The possibility of ijtihad despite the religious texts: The rule of "ijtihad is not allowed when the text income"

Özet

Müçtehidin sınırlı sayıdaki nasları kullanarak sınırsız olaylara cevap verebilmesi ancak naslar üzerinde yapacağı içtihat ile mümkündür. Bu nedenle içtihadın ilgi alanını şer‘î naslar oluşturur. Fakat naslar üzerinde yapılacak bu içtihat faaliyeti mutlak ve sınırsız değildir. Usûlcüler, içtihat sürecinde karşılaşılabilecek aşırılık ve keyfiliğin önüne geçmek, güvenirlilik ve tutarlılığı temin etmek adına içtihat ameliyesine ilişkin bazı kurallar ve sınırlamalar getirmişlerdir. Bu sınırlamalardan birisi de Mecelle’de yer alan “Mevrid-i Nasta İctihada Mesağ Yoktur” kaidesidir. Her ne kadar söz konusu kaide, nassın varid olduğu her konuda içtihada mahal bulunmadığını, mutlak bir tarzda ifade ediyor olsa da fıkhî gelenekte nas etrafında farklı düzey ve şekillerde içtihatlar yapıla gelmiştir. Pek tabidir ki bu durum kaidenin zahir anlamı ile pratik arasındaki sanki bir tezat olduğu vehmini akla getirebilir. Şayet böyle bir yanılgıya düşülecek olursa bu, nas ve içtihat kavramlarının kapsam ve mahiyetinin doğru tespit edilememesinden kaynaklıdır. Bu araştırma söz konusu kaide ile içtihat pratiği arasında bir tezat olmadığı ilkesinden hareketle nas karşısında içtihadın imkân ve sınırlarını tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Abstract

lt is possible for the mujtahid to respond to an unlimited number of events by using a limited number of texts (nas), only through case law on texts. For this reason, the subject matter of jurisprudence is lawful texts. However, this case-law activity on the texts is not absolute and unlimited. Scholars have introduced same rules and limitations on case law to prevent excessive and arbitrariness and ensure reliability and consistency in the cas e law. One of the se limitations is the principle of" Mevrid-i Nasta İctihada Mesağ Yoktur " in Mecelle. Although the rule expresses that there is no possibility for ijtihad where the text is, ijtihads have been made at different levels and forms araund the test in the fiqh tradition. This situation may suggest that there is a contradiction between the apparent m eaning of the rule and the practice. In this study, based on the principle that there is no contradiction between the rule in ques tion and the practice of ijtihad, we aimed to determine the possibilities and limits of ijtihad against text.