Bir Bilgi Edinme Teorisi Olarak İttisal Kavramının Tahlili “İbn Bâcce’nin İttisal El-akl Bi’l-insan Risalesi Merkezli Bir İnceleme”

Analysis of the Concept of Perception as a Theory ofObtaining Knowledge “An Investigation Centered by Ibn Bajjah’s Ittisal El-akl Bi’l-insan Epistle”

Özet

Bilginin ne olduğu ve nasıl elde edildiği pek çok filozofun üzerinde durduğu önemli bir konudur. Felsefe varlık, bilgi ve değer üzerine rasyonel ve sistematik bir fikir üretmek demek ise bu sorun felsefe-nin önemli bir bölümünü işgal etmektedir. Meşşâî geleneğin Endülüs’teki önemli temsilcilerinden İbn Bâcce; “İttisalu’l-Akli bi’l-İnsan”adlı eserinde insanın yetkinleşme sürecinin birtakım bilgisel ve ahlaki kazanımları elde etmek suretiyle olduğuna dayanan bir teori ortaya atmıştır. İbn Bâcce’nin insanın biyo-lojik ve ruhi yapısını ortaya koymaktaki maksadı, onun nihai gayesini belirlemek ve ona nasıl ulaşabile-ceğini göstermektir. Çalışmamız İbn Bâcce’nin bahsettiğimiz eseri merkezinde diğer eserleri ve bu ko-nuda yapılan çalışmalar dikkate alınarak hazırlanmıştır. İbn Bâcce’nin ittisal teorisini incelerken bazı kavramları daha net ifade edebilmek adına İbn Rüşd ve İbn Sinâ’nın konu ile ilgili çalışmalarını da ele almak gerekmektedir. Bu çalışmada; ittisal teorisi bağlamında Endülüs düşüncesine Aristoteles etkisi ve Müslüman filozofların özgün katkıları da gösterilmeye çalışılmıştır. Makalede aşağıdaki sorulara cevaparanmaktadır. Birtakım bilgisel ve ahlaki erdemlerle yetkinleşmek suretiyle aşkın (müteâl) bilgi kapısı insana açılabilir mi? İnsan herhangi bir dış yardım almadan kendi potansiyelini kullanmak suretiyle bilgi edinme noktasında ilahi yardıma erişebilir mi? İnsan aklı ile Faal Aklın ittisalinin mahiyeti nedir? Bu süreç sonunda elde edilen bilgiler genel geçer midir? Bireysel bir nitelik mi arz etmektedir? Soruları ile birlikte; İbn Bâcce’nin terminolojisinde, sufi, arif ve filozof kavramları ele alınarak, bunların bilgi edin-me yöntemleri ve derecelerine göre insanlardaki yansımaları “İttisalu’l-Akli bi’l-İnsan” adlı risalesi mer-kezinde müzakereye açılacaktır.

Abstract

What knowledge is and how it is obtained is an important issue that many philosophers have emphasized. If philosophy means generating a rational and systematic idea on exist, knowledge and virtuous, this problem occupies an important part of philosophy. Ibn Bajja, one of the important repre-sentatives of the Meshai tradition in Andalusia; in his work named " İttisalu'l-Akl-i bi'l-İnsan", he put forward a theory based on the process of empowerment of the human being by obtaining some informa-tional and moral gains. The purpose of Ibn Bajjah in revealing the biological and spiritual structure of man is to determine his ultimate goal and show how he can reach it. Our study has been prepared in the center of Ibn Bajja's work that we have mentioned, taking into account other works and studies on thissubject. While examining Ibn Bajja's perception theory, it is necessary to consider the studies of Aver-roes and Avicenna in order to express some concepts more clearly. In this study; In the context of per-ception theory, Aristotle's influence on Andalusian thought and the original contributions of Muslim philosophers were also tried to be shown. In the article has been seeking answers to the following ques-tions. Whether the door of transcendental knowledge can be opened to man by becoming competent with a set of ideas and moral virtues? Can a person access divine help at the point of acquiring knowledge by using his own potential without any outside help? What is the nature of the perception of the human mind and the Agent Intellect? Is the information obtained at the end of this process uni-versal consent? Is it an individual character? With questions; in Ibn Bajjah's terminology, the concepts of sufic, wise man, and philosopher will be addressed, and their reflections on people according to their knowledge acquisition methods and degrees will be opened for discussion at the center of his epistle titled “İttisalu’l-Akli Bi’l-İnsan.”