Felsefe Eleştirisinde Değişken Dil: Cürcânî Özelinde Eleştirel Bir Analiz

Variable Style in Critical of Philosophy: A Critical Analysis Specific to al-Jurjānī

Özet

Makalenin konusu, Seyyid Şerîf el-Cürcânî’nin Şerhu’l-Mevâkıfı’na yansıyan eleştiri dilidir. Makalede kelâm ilmindeki muhalefet ve eleştiri dilinin, ilmi seçkincilik tarafından çevrelendiği incelenmektedir. Bu inceleme, Cürcânî’nin filozoflara ve Ehl-i Sünnet kelamcılarına yönelttiği bazı eleştirilerininiçeriğinden hareketle gerçekleştirilmektedir. Sünnî kelâmın en önemli metinlerinden sayılan Şerhu’lMevâkıf daha önce bu açıdan ele alınmamıştır. Makalede öncelikle Cürcânî’nin eleştirileri betimsel analizle ele alınmıştır. Bu eleştirilerin derinliklerine ulaşmak adına, eleştirilen muhataplar tespit edilmiş vekarşılaştırmalara yer verilmiştir. Böylece Cürcânî’nin ismen zikretmediği ancak eleştirisine muhatapolan âlimler de tespit edilebilmiş ve konu daha gerçekçi bir zeminde tartışılmıştır. Cürcânî’nin eserinintamamının incelenmesi makale boyutunda mümkün olmayacaktır. Bu sebeple makale, Cürcânî’nin eleştirisindeki değişkenliği gösterebilmek adına en dikkat çekici olan ifadelerinin yer aldığı bir konu üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bunun için makalede Cürcânî’ye göre kelâm ilminin başka bir ilimden ilke alıpalmaması konusu tercih edilmiştir. Bu konu özelinde Cürcânî’nin filozoflara ve Ehl-i sünnet kelamcılarına uzanan eleştirilerindeki değişken üslup tartışılmıştır. Cürcânî’nin aynı ilkesel gerekçeye rağmen‘Urmevî ve Teftâzânî’ye yönelik eleştirileri arasında niteliksel anlamda büyük fark olduğu tespit edilmiştir. Bu fark tahlil edilmediğinde Cürcânî’nin felsefe ve filozof muhalefetinde kategorik hareket ettiğiizlenimi uyanmaktadır. Bu sebeple makale, Cürcânî’nin hakaret içerikli eleştirisinden hareketle felsefeeleştirisini mahiyet açısından da tartışmaya açmıştır. Netice itibariyle hakarete varan ifadesine rağmenCürcânî’nin kategorik anlamda felsefe ve filozof eleştirisinde bulunmadığının düşünülebileceğine dikkatçekilmiştir.

Abstract

The subject of the article is the language of criticism reflected in al-Sayyid al-Sharīf’s Sharh al-Mawāqıf. The article examines that the language of opposition and criticism in the science of Kalam is surrounded by scientific elitism. This review is based on the content of some of al-Jurjānī’s criticisms of philosophers and Ahl al-Sunnah theologians. Sharh al-Mawāqıf, which is considered one of the most important texts of Sunnī theology, hasn’t been discussed in this respect before. During the examination of the subject, first of all, al-Jurjānī’s criticisms were discussed with descriptive analysis. To reach the depth of these criticisms, comparisons with criticized interlocutors are included. Thus, the scholars that al-Jurjānī didn’t mention by name but who were subjected to his criticism were also identified and the subject was discussed on the more realistic ground. It won’t be possible to examine alJurjānī’s entire work in article size. For this reason, the article focuses on a subject that al-Jurjānī’s most remarkable statements take place to show the variability in his criticism. For this reason, it is preferred in the article whether the science of kalam takes a principle from another science or not. Specifically, the variable style of al-Jurjānī’s criticism extending to philosophers and Ahl al-Sunnah theologians was discussed. It has been determined that there is a big difference between al-Jurjānī’s criticisms of al-‘Urmawī and al-Taftāzānī despite the same principal justification. When this difference isn’t analyzed, the impression that Jurjānī acted categorically in the opposition of philosophy and philosopher appears. For this reason, the article has opened the criticism of philosophy to the discussion in terms of its nature, based on the insulting criticism of al-Jurjānī. As a result, it has been pointed out that it can be thought that al-Jurjānī didn’t criticize philosophy and philosopher categorically despite his insulting expression in the article.