Rule-Formulation and Binding Precedent in the Madhhab-Law Tradition (Ibn Ku?l?bugh?'s Commentary on ?e Compendium of Qud?r?)

Rule-Formulation and Binding Precedent in the Madhhab-Law Tradition (Ibn Kušlūbughā’s Commentary on e Compendium of Qudūrī)

Özet

"Tarih" başlıklı ikinci bölümde yazar, et-Tercîh ve't-tashîh'te adı ya da ese- ri zikredilen fakihler üzerinde yaptığı istatistikî bir çalışmayla, bir "Hanefî mezhebi dönemlendirmesi" ortaya çıkarmıştır. Buna göre hicrî 150-200 yıl- ları ilk dönem, 200-300 yılları kuruluş dönemi, 300-400 yılları klasik dönem, 400-650 yılları tercih dönemi (400-500 yılları ilk yarı, 500-650 yılları ikinci yarı) ve 650-870 yılları tashih dönemidir (650-750 yılları ilk yarı, 750-870 yılları ikinci yarı). İbn Kutluboğa'nın şerhinde atıf yaptığı 100'e yakın faki- hin büyük çoğunluğu, tercih döneminin ikinci yarısında yaşayan fakihlerdir. Dolayısıyla yazara göre bu dönemler içerisinde mezhebin tarihi açısından belirleyici olan, tercih dönemidir. Tercih döneminin ilk yarısı, Hanefî mezhe- binin kelâmî bağlantılardan kopup hukukî karakterinin öne çıktığı dönem- dir ve İbn Kutluboğa'nın eserini şerhettiği Kudurî de bu dönemde yaşamıştır. Bu dönemin bir diğer önemli gelişmesi, mezhebin entelektüel birikiminin Bağdat'tan Mâverâünnehir'e doğru kaymasıdır. Burada ortaya çıkan Halvânî- Serahsî ekolü, ikinci tercih döneminde mezhebin belirleyici olan simalarını yetiştirmiştir. İbn Kutluboğa'nın en çok atıf yaptığı on fakihin hemen hemen hepsi bu çizgide yetişmiş Mâverâünnehirli âlimlerdir. Yazara göre, tercih dö- neminin bu belirleyici rolü dikkate alındığında, mezhep kavramının nasıl anlaşıldığına bağlı olarak, Hanefî mezhebinin doktrin ve uygulama anlamın- da teşekkülünün, ancak V (XI) ve VI. (XII.) asırda tamamlandığını iddia et- mek mümkündür

Abstract

“Tarih” başlıklı ikinci bölümde yazar, et-Tercîh ve’t-tashîh’te adı ya da ese- ri zikredilen fakihler üzerinde yaptığı istatistikî bir çalışmayla, bir “Hanefî mezhebi dönemlendirmesi” ortaya çıkarmıştır. Buna göre hicrî 150-200 yıl- ları ilk dönem, 200-300 yılları kuruluş dönemi, 300-400 yılları klasik dönem, 400-650 yılları tercih dönemi (400-500 yılları ilk yarı, 500-650 yılları ikinci yarı) ve 650-870 yılları tashih dönemidir (650-750 yılları ilk yarı, 750-870 yılları ikinci yarı). İbn Kutluboğa’nın şerhinde atıf yaptığı 100’e yakın faki- hin büyük çoğunluğu, tercih döneminin ikinci yarısında yaşayan fakihlerdir. Dolayısıyla yazara göre bu dönemler içerisinde mezhebin tarihi açısından belirleyici olan, tercih dönemidir. Tercih döneminin ilk yarısı, Hanefî mezhe- binin kelâmî bağlantılardan kopup hukukî karakterinin öne çıktığı dönem- dir ve İbn Kutluboğa’nın eserini şerhettiği Kudurî de bu dönemde yaşamıştır. Bu dönemin bir diğer önemli gelişmesi, mezhebin entelektüel birikiminin Bağdat’tan Mâverâünnehir’e doğru kaymasıdır. Burada ortaya çıkan Halvânî- Serahsî ekolü, ikinci tercih döneminde mezhebin belirleyici olan simalarını yetiştirmiştir. İbn Kutluboğa’nın en çok atıf yaptığı on fakihin hemen hemen hepsi bu çizgide yetişmiş Mâverâünnehirli âlimlerdir. Yazara göre, tercih dö- neminin bu belirleyici rolü dikkate alındığında, mezhep kavramının nasıl anlaşıldığına bağlı olarak, Hanefî mezhebinin doktrin ve uygulama anlamın- da teşekkülünün, ancak V (XI) ve VI. (XII.) asırda tamamlandığını iddia et- mek mümkündür