Toplumsal ve Siyasal Değişim Kavramı Üzerinden Karşılaştırmalı Siyaset Teorilerinin Analizi

Özet

Karşılaştırmalı siyaset çalışmaları, teorik yaklaşımlar açısından oldukça geniş bir literatüre sahip olmasına rağmen bu yaklaşımların ampirik sorulardan bağımsız, pür teorik bir bakışla ve sistemli bir şekildeincelemesi hem uluslararası literatürde hem de daha büyük oranda Türkiye akademisinde hak ettiği ilgiyiçekememiştir. Uluslararası literatürde ise kurumlar, çıkarlar ve fikirleri merkeze alan yaklaşımlar birbirinden farklılaştırılmış, bu farklılaşmanın çeşitli analiz düzeylerinde ele alınmasıyla çok sayıda teorik yaklaşımortaya çıkmıştır. Ancak yine de karşılaştırmalı siyaset çalışmalarının hem yerel hem de küresel akademidebelirli bölge veya ülkeler ile belirli sorular etrafında (demokratikleşme, toplumsal hareketler, parti ve seçimsistemleri vb.) oluştuğu söylenebilir. Bu çalışma; kurumsalcılık, rasyonel seçim, Marksizm, modernleşmeteorisi, kültürcülük ve sistem teorisi gibi karşılaştırmalı siyasetin başlıca teorik yaklaşımlarını, değişim sorusu etrafında sınıflandıracak ve ampirik sorulara verdikleri cevaplardan bağımsız olarak tartışacaktır. Sözkonusu yaklaşımlar; (a) değişimin mümkün olup olmaması, (b) mümkün ise değişim sürecinin derin kırılmalarla mı yoksa tedricî dönüşümle mi meydana geldiği ve (c) değişimin doğrultusunun determinist bir şekildeileriye yönelik mi yoksa belirsiz mi olduğu soruları üzerinden ele alınacaktır.

Abstract

Although the literature on comparative politics is quite rich in terms of the theoretical debates it entails, such debates are often limited to specific research questions and restrained in narrow empirical scopes. This is the case not only in the Turkish academia but to a lesser extent in the global academia as well. The comparativists from different parts of the world have formulated many theoretical approaches based on varying stresses on institutions, interests and ideas as well as different choices over the preferred level of analysis. Nevertheless, it can be said that comparative political studies are formed around specific questions (democratization, social movements, party and electoral systems, etc.) with specific regions or countries of focus in both the national and worldwide academia. This article discusses theoretical approaches of comparative politics such as institutionalism(s), rational choice, Marxism, modernization theory, culturalism and systems theory around the question of change. It also discusses these approaches independent of their specific responses to empirically oriented questions. The article discusses these approaches with respect to (a) whether they see the change possible or not; (b) if possible, whether the process of change occurs with ruptures or gradual transformation; and (c) whether the direction of change is deterministically progressive or indeterminate.