TÜRK MODERNLEŞMESİNİN YAPRAK DÖKÜMÜ ROMANININ SİNEMA VE TELEVİZYON UYARLAMALARI ÜZERİNDEN DÖNEMSEL İNCELENMESİ

A PERIODIC ANALYSIS OF THE NOVEL OF TURKISH MODERNIZATION THROUGH ADAPTATIONS OF FILM AND TELEVISION

Özet

Bu çalışmada Türk modernleşmesinin Batılılaşma olarak tanımlanan döneminin kurgusal anlatımları incelenmektedir. Bu amaçla modernleşme dönemini konu alan bir roman ve bu romanın sinema ve televizyon filmi uyarlamaları ele alınmıştır. Bu amaç doğrultusunda Türk edebiyatının en popüler eserlerinden biri olan Yaprak Dökümü romanı ile söz konusu romanın sinema ve televizyon filmi uyarlamaları birlikte ele alınmıştır. Reşat Nuri Güntekin’in Yaprak Dökümü isimli romanı 1930’ların başlarındaki Türkiye’nin modernleşme sürecini orta sınıfa dahil bir ailenin yaşamı üzerine kurgulamıştır. Romanda Batılılaşma ile toplumun bir kısmının maddi ve manevi yıkıma uğradığı iddia edilmektedir. Romanın daha sonraki yıllarda sinema ve televizyon filmi uyarlamaları yapılmıştır. Batılılaşmanın kurgulanmış yazılı anlatımının yıllar sonra yapılan görsel kurgulanmasındaki değişimlerin saptanmasına çalışılmıştır. Yaprak Dökümü romanı ve modernleşme üzerine yapılmış çalışmaların olmasına rağmen Batılılaşmanın yıkıcılığını konu alan bir metnin farklı yıllarda sinema ve televizyonda dönemlere göre değişimi incelenmemiştir. Romanın yıllar sonra yapılacak sinema ve televizyon filmi uyarlamaları Türkiye’nin ekonomik ve sosyal değişimler yaşadığı yıllara rastlamıştır. Adı geçen romanın konusu ve ana teması uyarlandığı döneme göre değişikliler göstermiştir. Roman ve romanın sinema ile televizyon filmi uyarlamaları Türkiye’de yaşanan değişimlerin bir belgesi olarak görülebilir. Batılılaşmayı sorunsal edinen romanın sinema ve televizyon uyarlamaları yapıldıkları dönemi de yansıtmaktadırlar. 1960, 1980 ve 2000’li yılların Türkiye’si romanın görsel aktarımında etkin olmuştur. Bu dönemlerin çelişkilerle dolu hayat şartlarından uyarlamalar bağımsız kalamamıştır. Giderek romanın ana teması olan modernleşmenin kötü sonuçlarının ve Batılılaşmanın artık konu edilmediği, vurgulanmadığı sonucuna varılmıştır. Eser, postmodern bir aile melodramına dönüşmüştür. Roman ve uyarlamalar sosyolojik değerlendirmeyle ele alınmaya çalışılmıştır. Bu nedenle de söz konusu roman ve roman uyarlamaları “değer (value) sistemindeki değişimler” ve “kurumsal değişimler” üzerinden incelenmiştir. Değişimin gösterilmesi amaçlanmıştır. Dönemsel bir bakış açısıyla sinema ve toplum arasındaki ilişki göz önünde tutularak betimsel bir çalışma ortaya konulmuştur.

Abstract

This study explores the fictional narratives of the Turkish modernization period that has been described as Westernization, examining a novel about the modernization period and its cinema and television film adaptations. The focus of this examination is ReĢat Nuri Güntekin‘s famous novel, Yaprak Dökümü and its screen adaptations. The novel fictionalizes Turkey‘s modernization process of the early 1930s through the life of a middle-class family, and argues that society has been subjected to material and moral destruction due to the Westernization. The novel has been a source of adaptation into cinema and television films, and many studies have tried to demonstrate the alternations made in the visual versions of the written narratives of Westernization. Althought some studies have examined Yaprak Dökümü and modernization, almost no attention has been given to how the creation period of the screen adaptations changes a text about the destructiveness of Westernization. Cinema and television film adaptations of the novel, which are made many years later, coincide with the economic and social changes in Turkey. Each adaptation presents the plot and the themes of the novel in different ways, depending on the period it was produced in. The novel and its screen adaptations can be regarded as a documentation of the changes in Turkey. Cinema and television adaptations of the novel, which problematizes westernization, also reflect the periods in which they were produced. Turkey of the 1960s, 1980s and 2000s has influenced the visual transposition of the novel. Adaptations could not remain unaffected by the contradictory living conditions of these periods. It has been concluded that the main theme of the novel -the negative consequences of modernization- and Westernization are no longer emphasized and the novel has turned into a postmodern family melodrama. The novel and its screen adaptations have been examined sociologically through ―changes in the value system‖ and ―institutional changes‖, and variations between versions are explored. A descriptive study has been presented considering the relationship between cinema and society from a historical perspective