et-Teshîl’de İbn Cüzey’in Meânî’l-Kur’an Anlayışı

Özet

İbn Cüzey’e göre, Kur’an’ın maksadı, insanları Allah’a ibâdete (kulluğa) davet etmektir. Ancakbunun için öncelikle ibadetin ne olduğunun açıklanması ve insanlığı Allah’a ibadete yönlendirentemel faktörlerin dile getirilmesi, bir başka ifadeyle Allah’a ibadetin zorunluluğunun aklî ve naklîdelillerle kanıtlanması gerekmektedir. Kur’an’ın maksadından kaynaklanan ve nihai mertebedetekrar oraya dönen ibadet kavramının açıklanması ve ibadetin gerekliliğine dair aklî ve naklî delillerin sunulması, meâni’l-Kur’an’ın bilinmesine bağlıdır. Müfessirin meâni’l-Kur’an’dan kastı,usûlu’l-akâid ve ahkâmu’l-a‘mâldir. Bu bağlamda rubûbiyet, nübüvvet, meâd, ahkâm, va‘d, vaîd vekasas konularının çerçevesi çizilmeli; Kur’an metninden bu çerçeveye muhalif anlamlar çıkartılamayacağı hususu küllî bir kaide olarak benimsenmelidir. İbn Cüzey’in meseleye bu şekilde yaklaşması, meâni’l-Kur’an’ı, Kur’an’ın tefsirine ve te’viline çerçeve çizen tümeller olarak mütalaaettiğini düşündürmektedir. Ayrıca onun ilim addettiği bu konular, esasen kelam, akaid, fıkıh vefıkıh usûlünün konularıdır. Onun Kur’an mânâlarını bu şekilde incelemesi, konulu Kur’an tefsirinin ve disiplinlerarası yaklaşımın kendi çağındaki nüvesi olarak değerlendirilmelidir.

Abstract

According to Ibn Jusay, the purpose of Qur’an is to invite people to worship Allah. But in order to do this, firstly it is required to explain what the worshiping means and to express the basic factors which lead people to worship. In other words, it is necessary to prove the obligation of worshipping Allah with evidences based on the rationality and content of Qur’an and Sunnah. According to Ibn Jusay, explaining this issue, which stems from the purpose of Qur’an and finally results in it, depends on getting to know maânî al Qur’an. Thus, maânî al Qur’an is regarded as the most important instrument of declaration which science of interpretation should consult. Ibn Jusay refers to the origins of faith verdicts about worship and the provisions of business by using the term of maânî al Qur’an. In this context, the framework for the sciences of the rububiyyah/sovereignty, prophecy, hereafter, provisions, blessing and punishment in the hereafter, and qasas/stories should be defined. In addition, the principle that the expressions opposed to this framework cannot be inferred from the text of Qur’an, should be adopted. Ibn Jusay’s approach to the issue shows that he considers maânî al Qur’an as universal, which draw a frame for interpretation and exegesis of Qur’an. Also, these topics, which he associates with sciences, essentially belong to theology, science of faith, Islâmic law and Islâmic law methodologies. The fact that Ibn Jusey regards these topics as universal, which draw the lines of interpretation and exegesis in the context of maânî al Qur’an, should be evaluated as the appearance of interdisciplinary relations in that specific era.