Özgürlük Bağlamında Din Anlayışındaki Farklılaşmalar ve Mezhepler

Differentiations in the Understandings of Religion in the Context of Freedom and Sects

Özet

İnsan, kendisi farkında olmasa bile özgür bir varlıktır; özgürlük çekirdek haliyle doğrudaninsanın varlık yapısıyla ilgilidir. Müslüman gelenekte özgürlük tartışmalarının insanın fiilleri üzerinden yapılmış olması hem özgürlük teorilerinin gelişmesini engellemiş, hem de güç-özgürlükilişkisinin daha çok güvenlik üzerinden okunmasına sebep olmuştur. Özgürlüğün ve adaletin olmadığı bir yerde dinden de insanca yaşamaktan da söz etmek pek mümkün değildir. Müslümanların özgürleşebilmesi için önce İslam’ın teorik ve pratik düzeydeki kurumsallaşmalarla, geleneğindinleşmesiyle etkisizleşmeye başlayan değiştirici ve dönüştürücü, inşa edici boyutunun yenidenöne çıkması, İslam’ın özgürleştirilmesi gerekmektedir. Kur’an’ın kurucu ilkelerine ve Hz. Muhammed (s.a.v.)’in örnekliğine rağmen Müslümanların ürettiği gelenek süreç içinde özgürlükleilgili duyarlılığın yitirilmesine sebep olmuştur. Kur’an’ın din özgürlüğünün teminatı sayılabilecek“Dinde zorlama yoktur” ilkesi, sadece insanların Müslüman olması için zorlanamayacağı şeklindeanlaşılmış; ibadetler konusunda da zorlamanın insan fıtratına aykırı olduğu gerçeği göz ardı edilmiştir. İslam’la ilgili Hz. Peygamber’in sağlığında başlayan kurumsallaşmalar dahil, bütün kurumsal yapılar beşer ürünüdür; sorunun kaynağı bunların dinin yerine ikame edilmesindedir. Mezhepler din anlayışındaki farklılaşmaların muayyen bir süreç içinde kurumsallaşması sonucu ortayaçıkan beşeri oluşumlardır. Mezheplerin kendine özgü düşüncelerini geliştirmesinde de özgürlükhem imkân olarak, hem de doğrudan fikirlerin odağında yer alarak etkisini göstermiştir. Hayat,özgürlük ve adalet İslam’ın Müslümanlardan gerçekleştirilmesini istediği üç temel amaçtır. Müslümanların yeniden özne olabilmeleri İslam’ı yeniden özgürlük üzerinden okumalarına ve bilginin gücüne sahip olarak değer üretmelerine bağlıdır

Abstract

Human is a free existing yet he is not aware of that reality. Freedom, as a core, is related to human’s structure. In Muslim tradition, freedom debates based on human actions both prevented development of freedom theories and caused an understanding that power-freedom relations evaluated through security. It is impossible to mention about religion and live humanely without freedom and justice. For Muslims to be liberated, it is necessary that the transformative aspect of Islam must be forwarded, become ineffective via the institutionalization of the theoretical and practical level. Islam must be freed from unnecessary burdens. Despite the Holy Qur'an and its founding principles and Muhammad's exemplary. The tradition produced by Muslims led to sensitivity loss regarding to freedom in time. In Qor’an "No compulsion in religion", assumed as a guarantee for religion freedom understood that no one can be forced to become muslim; ignoring the reality it is coercion in worship is against the human nature. All institutional structures including the institutionalization started when Holy Prophet was alive, are human products. The problem is the so-called structures replaced the religion. The sects are the human formations emerged as a result of institutionalization in time stemmed from different viewpoints. Freedom, has been influential by replacing both as a potentiality and in focus of ideas. Life, liberty and justice are three goals that Islam advices to be fulfilled. The ability of Muslims to become a subject again depends on reading Islam through freedom and generating value by having power of knowledge.