Yanlış Bilincin “Aydınlanmış” Hali: Bir Semptom Olarak “Post-Truth”

The “Enlightened” State of False Consciousness: “Post- truth” as a Symptom

Özet

Türkçe literatüre görece yeni girmiş olan “post-truth” kavramının yorumla- nış biçimindeki farklılıklar, liberal/eleştirel paradigma farklılaşmalarını işaret etme- nin ötesinde, kavramın anlamı üzerinde doğrudan bir yaklaşım farklılığını göster- mektedir. Çoğunlukla liberal çalışmalarda ele alındığı biçimiyle, “yalan üretiminin ulaştığı yeni bir seviye” anlamında kullanılması, kavramın özünde barındırdığı eleştirel bağlamları görünmez kılmaktadır. Bu durum, “hakikat” kavramının ken- disinde gerçekleşen köklü sarsıntıyı görmezden gelen bir anlayış oluşturmakta ve post-truth çalışmalarının “manipülasyonla mücadele” alanına sıkıştırılmasına neden olabilmektedir. Böyle bir yaklaşımsa, kavramın yaratıcısı Tesich’in, “ya- lanın tüketim sürecini” belirleyen toplumsal koşullara yaptığı vurgunun göz ardı edilmesine neden olabilmektedir. Bu çalışmada “post-truth” kavramının ortaya çıkış koşulları ve işaret ettiği sosyal bağlamları takip edilerek kuramsal bir zemin araştırılmıştır. Bu doğrultuda, “hakikat” kavramının Aydınlanma Çağı boyunca uğ- radığı ve neoliberal dönemde belirginleşmiş olan hasar görme süreçleri izlenmiş- tir. Bu zeminde incelendiğinde kavram, Aydınlanma beklentilerinin boşa çıktığı bir dönemin semptomu olarak belirginleşmektedir.

Abstract

Differences in the interpretation of the concept of “post- truth”, which has recently been included in the Turkish literature, point out direct differences in the concept’s meaning beyond liberal/ critical paradigm shifts. As is mainly handled in liberal studies, its use in the sense of “a new level reached by lie production” renders the critical contexts inherent in the concept invisible. This situation creates an understanding that ignores the deep-rooted shock in the concept of “truth” itself and may cause post-truth studies to be confined to the field of “contending with manipulation”. Such an approach may cause the emphasis of Tesich, the creator of the concept, on the social conditions that determine the “consump- tion process of the lie”, to be ignored. In this study, a theoretical groundwork was investigated by following the conditions for the emergence of the concept of “post-truth” and the social contexts it refers. In this direction, the processes of damage to the concept of “truth” during the Age of Enlightenment, which became evident in the neoliberal period, were traced. When examined on this ground, the concept becomes evident as a symptom of a period when the expectations of the Enlightenment were in vain.