BÂKİLLÂNİ'NİN AHVÂL GÖRÜŞÜNÜN NEDENSELLİK AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Özet

Ebû Hâşim el Cübbâî, ilâhî sıfatların ontolojik bir varlığa sahip olmadığı görüşü ilebunların ilâhî zâtta bulunan sonsuz manalar olduğu görüşü arasında ara bir çözümbulma amacıyla ahval teorisine başvurmuştur. Bu teoriye göre sıfatlar ontolojikvarlıklar değil sadece ilâhî zâtın birer halleridirler. Bâkillânî ise bu teoriyi Eş'arî sıfatanlayışını daha tutarlı bir şekilde ortaya koymak amacıyla dönüştürerek siteminetaşıdı. Buna göre haller ilâhî zâtın değil, ilâhî sıfatların halleri idi. Ayrıca teori,âlemde nesnelerdeki manalar ile bu manaların idrakimize konu olan yönleri arasındazorunlu bir nedenselliğin varlığı iddiasını taşımaktadır. Teori her ne kadar yarıdeterminist olan Mu'tezile kelamcıları için uygun olmuşsa da kâdir-i muhtâr Tanrıfikri temelli olan Eş'arî anlayışı ile tutarlı olmamıştır. Çünkü bu anlayışta birnesnedeki mana ile onun hâli arasında doğrudan bir nedensellik ilişkisi söz konusudeğil; aksine bunlar arasında ilâhî irade ve kudretin taalluku bulunmaktadır. Budurumda bir nesnedeki hallerin illeti zâttaki manalar değil ilâhî irade ve kudretolmaktadır.

Abstract

Abu Hashim al Jubbai had admitted to the theori of satates (ahvâl), in order to establish whether divine attributes have ontological existence. According to this theory, divine attributes were states of God and didn’t have ontological entity.Bakillânî has transformed the theory and transferred to Ash’arî kalâm, for to put forth the absolute existence of the divine attributes. Accordingly, meaning at the objects has occured a case (hâl) at the objects. Bakillâni's wherein the goal is to prove that, the states are attributes of meaning divine essence not the attributes of essence. Besides, this theory entails that: there is causality between meanings at the objects and concepts we perceive in this world. Although the theory is suitable for semi-deterministic Mu'tazila theologians, is not a suitable theory for an understanding of an omnipotent God (al-fâil al-mukhtar). Because, there is no neccessary causal relation between meaning at the concepts and its case but there is divine will and power for this theory.