CELÎS ED-DÎNEVERÎ VE “SİMÂRU’S-SINÂ‘A FÎ İLMİ’L-ARABİYYE” İSİMLİ ESERİNDE NAHİV İLLETLERİNE YAKLAŞIMI

CELİS AL-DINAWARI AND HIS APPROACH TO ILAL AL-NAHW IN HIS WORK NAMED “SIMARU’S-SINAA FI ILMI'L-ARABIYYE”

Özet

Bu makalede hicri beşinci asırda Abbasîler döneminde, İran bölgesindeki Dînever şehrindeyaşayan, nahiv, kıraat ve lügat ilmi alanlarında önemli bir isim olan Hüseyin b. Musa b. HibetillahCelîs ed-Dîneverî’nin hayatına, ilmî kişiliğine, eserlerine ve özellikle de günümüze kadar ulaşmıştek eseri olan Simâru’s-Sınâ‘a fî İlmi’l-Arabiyye isimli eserine ışık tutmaya çalışıldı. Bu amaçla Celîsed-Dîneverî’nin ilgilendiği ilim dallarına ait biyografi ve bibliyografya eserleri taranarak, bueserlerde Celîs ed-Dîneverî hakkında dağınık vaziyette bulunan bilgiler derlendi; onun yaşamına,hocalarına, öğrencilerine ve eserlerine dair bilgilere ulaşmaya çalışıldı. Ayrıca onun nahiv ve sarfilmine dair Simâru’s-Sınâ‘a fî İlmi’l-Arabiyye isimli eseri incelenerek ilmî kişiliği, eserindeki metodu,nahiv ekollerine ve illetlerine yaklaşımı tespit edilmeye çalışıldı. Bu eserin, nahiv ilmi ve özelliklede nahiv illetleri konusunda önemli bir yeri vardır. Çünkü hicri beşinci asırda yazılmış bir eserolmasına rağmen nahiv ve sarf ilmine dair pek çok konuyu sistemli bir şekilde ele almış veözellikle de nahiv illetlerine yönelik içerdiği bilgiler sebebiyle Süyûtî, Ebû Hayyân el-Endelüsî veİbn Mektûm gibi nahiv âlimleri eserlerinde bu kitaptan yararlanmış ve özellikle nahiv illetlerikonusunda bu esere atıflarda bulunmuştur

Abstract

We have resarched in this article Husein b. Musa b. Hibetillah Celis al-Dinawari’s life and his scientific personality and works, especially his work named Simaru’s-Sına‘a fi Ilmi'l-Arabiyye which is his only work that has survived to the present day. Because Celis al-Dinawari is an important name in the fields of sarf, nahiv and qiraat. To achieve this goal, we have researched the biography and bibliography books of science fields that Celis al-Dinawari was interested in. We have compiled scattered information about Celis al-Dinawari in these works and tried to reach information about his life, teachers, students and works. In addition to this, we tried to determine his scientific personality, his method in his works and his attitude to the nahiv schools and ilal an-nahiv by studying his work named Simaru’s-Sına‘a fi Ilmi’l-Arabiyye which is related to sarf and nahiv. We think that this work has an important place in the nahiv and especially in the ilal an-nahw. Because, although it was written in the early period, he has systematically studied the subjects of the science of nahiv and has given important information about ilal an-nahw.