Hâkim Tasarım ve Ekşi Sözlük: İnternet'in Dönüşümünü Anlamak

Dominant Design and Sourtimes Dictionary: Understanding the Transformation of Internet

Özet

Son yıllarda İnternet devletler ve sermaye kuruluşları tarafından gittikçe dahafazla kolonileştirilmektedir. Bu da, baskılardan azade bir özgürlük alanı olarak görülenİnternete ilişkin toplumsal beklentilere zıt bir durum ortaya çıkarmaktadır. Çalışmamız,İnternetteki bu dönüşümü üretim gücü ve üretim ilişkileri kavramları üzerindeneleştirel bir gözle değerlendirmeyi önermektedir. Dönüşüm, Teknolojik DeğişiminDöngüsel Modelindeki mayalanma dönemi ve hâkim tasarım kavramlarının sunduğupotansiyelden faydalanılarak açıklanmaya çalışılmaktadır. Burada mayalanma dönemi ileİnternette ifade özgürlüğü açısından daha uygun olan ilk dönemlere, hâkim tasarım ileise yerleşik üretim ve iktidar ilişkilerinin daha fazla nüfuz ettiği yakın döneme göndermeyapılmaktadır. Ekşi Sözlük örneği ile de savlarını destekleyen çalışmamız, birbirleriyleilişkili örnek olaylarla üç kategori üzerinden Sözlükün dönüşümünü değerlendirmektedir:Ticari ilişkilere bağlı dönüşüm, ortaya çıkan hukuki çerçeveye bağlı dönüşüm; kullanıcılarile sahipler arasındaki örgütsel ilişkinin değişimine bağlı dönüşüm. Sonuç olarak, İnternetinmayalanma döneminde, yani görece serbest bir ortamda, Sözlük, popülaritesini vesaygınlığını, yaratıcı ve muhalif duruş ile karakterize olan bir ifade alanı olarak kazansada, İnternet hâkim tasarım dönemine girerken Sözlük de tamamen kâr merkezli ve siyasibaskılara açık bir işletmeye dönüşmektedir.

Abstract

In recent years, Internet has been colonized by States and Capital groups in anincreasing scale. This has caused a controversy to the established social expectationconsidering Internet as a domain of freedom free from political and commercial pressures.Our study proposes to evaluate this evolution in the social use of Internet by employing theconcepts of production forces and production relations from a critical perspective. Theevolution is tried to be explained benefitting from the potential presented by the conceptsof ferment era and dominant design proposed by Cyclical Model of TechnologicalChange . By ferment era it is meant that the initial phase of Internet provided appropriateconditions in which freedom of expression flourished and by dominant design it is meantin which established production and power relations have increasingly been influential overthe general use of Internet. As our thesis is defended by examining the case of SourtimesDictionary (Ekşi Sözlük), the study is based on the examination of significant events withinthe history of Dictionary in three interconnected categories: the evolution depending on therelationship with business circles: the evolution depending on emerging legal framework;the evolution pertaining to the changing organizational relationship between the ownersand users. The study concludes that whereas Dictionary gained its popularity and prestigeas a sphere of public expression characterized by a dissident and creative stance, it hasrecently transformed into a mere profit-oriented company and become open to politicalpressure as the Internet has shifted into the era of dominant design .