NAHİV İLMİNDE AMEL ŞARTI OLARAK İHTİSÂS (ÖZGÜLÜK) OLGUSU

Özet

Cümledeki değişikliklere yol açan neden arayışının sonucunda ulaşılan ‘âmil olgusu,nahiv ilminin en temel kavramlarından sayılmış, nahvin bütün çerçevesini şekillendirmiştir.‘Âmil olgusu nahivdeki pek çok tartışmalı noktada gündeme gelmiştir. Nahiv eserlerinin büyükbir kısmının ana teması ‘âmil merkezli olarak şekillenmiş ve bu eserlerin teorik çerçevesi ‘âmilnazariyesi üzerine oturmuştur. Nahivdeki birçok meseleye ‘âmil kavramından hareketle çözümbulunmaya çalışılmıştır. Ancak gerek klasik dönem dilcileri ve gerekse modern dönem dilcileri ‘âmil kavramını ve buna bağlı olarak şekillenen nahvi çokça eleştirmişlerdir. Öte yandan nahiveserlerinde ‘âmil kavramı ile irtibatlı olarak ele alınan bir diğer kavram da “ihtisâs” kavramıolmuştur. Burada ihtisâstan kastedilen, bir ögenin başka ögeler üzerinde etkin olması içinsadece o ögenin bağlı olduğu kelime gurubuna özgü olmasıdır. Bir ögenin ‘âmil olması için önşart niteliğinde görülen ihtisâs olgusu nahivdeki tartışmalı konularda dile getirilmiş vetartışmanın yönünü değiştirmiştir. Bu bakımdan bu çalışmada öncelikle ‘âmil ile ilgili temelhususlara temas edilecek, ardından ‘âmil olmanın temel şartı olarak görülen ve nahiveserlerinde bu bağlamda ele alınan ihtisâs olgusu üzerinde durulacaktır. Nahiv eserlerinde yeralan ve ihtisâs olgusunun belirleyici olduğu dil kurallarının örnekleri irdelenecektir.Nahivcilerin büyük oranda ittifak ettiği ilkeler arasında önemli bir ilke vardır ki çalışmamızınkonusu ile doğrudan irtibatlı olduğundan burada ayrıca ele alınacaktır. Bu da isim ve fiillerin‘âmillerinin kendilerine özgü olduğu, isimlerin ‘âmillerinin fiiller üzerinde, fiillerin ‘âmillerininde isimler üzerinde amel etmeyeceği ilkesidir

Abstract

The “ʿāmil” attained by searching for the cause of the changes in the sentence is considered to be one of the most basic concepts in naḥw. It has thoroughly shaped the frame of naḥw (Arabic Grammar). The concept of ʿāmil has been referred in naḥw’s many controversial points. The main theme of the numerous naḥw works has based on the ʿāmil. It has been strived to solve many problems in naḥw starting from this concept. However, the linguists during both the classical and modern periods have frequently criticized the concept of ʿāmil and naḥw shaped by it. On the other hand, there is another concept called “ikhtisās”, which is dealt with the concept of “ʿāmil” in the naḥw works. The specificity phenomenon (ikhtisās) here is that for an element to be active on other elements, that element is specific to the word group to which it is linked. The specificity phenomenon (ikhtisās) regarded as a prerequisite for being ʿāmil has been mentioned during controversial topics of nahw and thus changed the direction of the discussion. In this study, firstly the basic issues related to the ʿāmil are to be touched on and then it is to be focused on the specificity phenomenon seen as the basic condition of being ʿāmil and discussed in naḥw works in this context. The examples of language rules in which the concept of specificity is determinative and that situated in naḥw works are to be examined. There is an important principle among the principles that Arabic Linguists have largely allied with, and since it is directly related to the topic of our study it is seen necessary to lay stress on it as well. This is the principle that the ʿāmils of the nouns and verbs are unique, and there is no effect of the ʿāmils of the nouns on verbs and the ʿāmils of the verbs on the nouns.