Milli Tarihin Yeniden İnşa Sürecinde Sabitler ve Değişkenler: Bağımsızlık Öncesi ve Sonrası Azerbaycan Tarihçiliğinde Osmanlı İmajı (Tarih Ders Kitapları Çerçevesinde)

Constants and Variables in the Reconstruction Process of National History: Mutual Analysis of Ottoman Image in pre and post-independence Period of Azerbaijan History (within the framework of history tex tbooks)

Özet

Being one of the most influential areas having great influence on the development of historiography, especially in the last two centuries, national history writing has been the most effective means of creating political and cultural identity beyond recording of the vital events of the political, social and cultural life of the nations. During the last century national historiography in Azerbaijan has experienced ideologically, politically and culturally three different stages of its history: Azerbaijan Democratic Republic (1918-1920), Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1920-1991) and Azerbaijan Republic (1991-). 71 years of Soviet and 28 years of the post-soviet period are the periodic limits of this research. Similarly, to other nations, history of Azerbaijani Turks has been developed through the military, political, economic, social and cultural interaction with other nations. In this context, in terms of national historiography of Azerbaijan, Turkey was one of historically important figures that cannot be compared with other states. Taking into account its earlier and later stages as Seljuks and the Republic of Turkey, the Ottoman Empire took part within the history of Azerbaijan. The main purpose of this investigation is to determine the perception of the Ottomans in Azerbaijani historiography and to analyze the continuity and changes between these two periods of the national historiography. The relevant data from the history textbooks which were, and still are standard and compulsory by the Ministry of Education in schools of Azerbaijan in both the soviet and post-soviet periods will be evaluated qualitatively by applying content analysis method. Key Words: Turkish history, National Historiography, History Textbooks, Ottomans, Turkey, Azerbaijan.

Abstract

Tarih yazıcılığının gelişimini önemli ölçüde etkileyen alanlardan biri olarak milli tarih yazıcılığı ulusların siyasal, sosyal ve kültürel hayatının önemli olaylarının kayda alınmasının ötesinde, özellikle son iki yüzyılda siyasal varoluşun ve kültürel kimlik oluşturmanın en etkin aracı olmuştur. Azerbaycan’da milli tarih yazıcılığı son yüzyılda ideolojik, politik ve kültürel değerleri birbirinden farklı Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (1918- 1920), Azerbaycan Sovyet Sosyalist Respublikası (1920-1991) ve Azerbaycan Respublikası (1991- ) dönemlerini yaşamıştır. Azerbaycan’ın 71 senelik Sovyet ve 28 yıllık bağımsızlık dönemi araştırmanın dönemsel sınırlarını oluşturacaktır. Bütün uluslar gibi Azerbaycan Türklerinin de tarihi diğer uluslarla askeri, politik, ekonomik, sosyal ve kültürel etkileşime bağlı olarak gelişmiştir. Bu bağlamda Azerbaycan’ın milli tarih yazıcılığı açısından Türkiye, diğer devletlerle kıyaslanamayacak kadar önemli tarihi figür olmuştur. Selçuklu ve Türkiye Cumhuriyeti gibi öncesi ve sonrası da önem arzetmekle birlikte, Osmanlı döneminde Türkiye, Azerbaycan tarihinin bizzat içinde rol almıştır. Araştırmanın başlıca amacı Azerbaycan tarihçiliğinde Osmanlı imajının tespit edilerek milli tarih yazıcılığında dönemlerarası süreklilik ve değişikliğin karşılıklı analiz edilmesidir. Gerek Sovyet, gerekse bağımsızlık dönemi Azerbaycan’da okullarda Eğitim Bakanlığı’nca tek tip ve zorunlu olarak okutulan tarih ders kitaplarından ilgili veriler, içerik analizi metodu uygulanarak niteliksel yöntemle değerlendirilecektir.