Zemahşerî’nin 'Ruûsu’l-Mesâil' İsimli Hilâf Türü Eserinin Tahlil Edilmesi

The Analysıs of the Zamakhsherı’s Controversıal Work Called 'Ruus al-Mashaıl'

Özet

Arap dili ve belâgatı alanında otorite kabul edilen Zemahşerî(ö.538/1143) çok yönlü bir âlimdir. Tefsir, fıkıh, hadis ve kelâm gibi disiplinlerde de geniş bir ilme sahip olan Zemahşerî itikatta tavizsiz bir mu’tezilî olup,amelde ise Hanefî mezhebine mensuptur. Onun fıkıhla ilgili kaleme almış olduğu “Ruûsu’l-mesâil” isimli eseri hilâf ilmi açısından önemli bir yere sahiptir. Zemahşerî bu eserinde, mensubu olduğu Hanefî mezhebinin Şâfiî mezhebinden farklı olan görüşlerini çoğunlukla herhangi bir tercihte bulunmadankarşılıklı deliller bağlamında mukayeseli olarak okuyucuya sunmaktadır. Buyönüyle Zemahşerî’nin yaygın olarak bilinen diğer yönlerinin yanında iyi birfakîh olduğunu söylemek mümkündür. Zira iki tarafın delillerini ortaya koymak suretiyle Hanefî ve Şâfiî mezhepleri arasındaki ihtilafları muhtasar birbiçimde ortaya koyan bir eser kaleme almak, her iki mezhebe de vâkıf olmayıgerektirir. Diğer eserlerinde itikâdî olarak mu’tezilî taraftarlığı dikkat çekenve bu yönde muhaliflerini sert bir dille eleştirdiği göze çarpan Zemahşerî’ninbu eserinde amelde mensubu olduğu Hanefî mezhebi noktasında aynı üslubutakip etmediği ve daha müsamahakâr bir çizgi izlediğini görmekteyiz. Müellifin bu yönüyle okuyucuya fürû-i fıkıhta mezhep taassubundan uzak çok yönlü bir fıkıh düşüncesi kazandırmayı amaçladığını söylemek mümkündür.Bu çalışmada fıkhın alt disiplinlerinden uzmanlık gerektiren hilâf türündemuhtasar olarak kaleme alınan “Ruûsu’l-mesâil” isimli eseri tahlil edilerekZemahşerî’nin fakîh yönü tespit edilmeye çalışılmıştır.

Abstract

Zamahsheri, a figure recognized as an authority on the subject of Arabic language and literature, is a versatile scholar. Zamahsheri, who has extensive knowledge in science such as commentary, fiqh, hadith and kalam, is a dark Mutazila in the belief and a member of the Hanafi denomination in practice. His work titled “Ruus al-mashail”, which he received a remnant of relevance to the jurisprudence, has an important place in the science of the Dispute. In this work, Zamahsheri presents to his readers the comparative provisions of the Hanafi sect, whose members are different from those of the Shafi sect, mostly without any preference, in the context of mutual proofs. It is possible to say that this aspect is a good jurist besides other widely known aspects of Zemahsharı. In his other works, we see that he did not follow the same style in the Hanafi sect, which is a member of the operative in this work of Zemahsari, who is attracted to the mu’tazilian supporters and criticized his opponents hardly, and is more tolerant. It is possible to say that the author intends to make a multi-faceted fıqh thought away from the confession of the reader in this direction. In this study, it was tried to determine the direction of Zemahshari’s fiqhism (jurisdiction) in the context of his work “Ruus almashaıl”, which in the field of dispute science, which requires expertise from the subordinate disciplines of fiqh.