Hurûfât Defterlerine Göre 18. Yüzyılda Adıyaman'da Eğitim Faaliyetleri

According to Hurufat Registers the Education Activities in The Adiyaman in the 18th Century

Özet

Teşkilat yapısını çoğunlukla Türk-İslam devlet geleneğinden alan Osmanlılar, eğitim sistemini de buminval üzere oluşturmuş ve sahip olduğu hemen her yerde dinî ve ilmî müesseseler kurmuştur. 16. yüzyılda Osmanlıhâkimiyeti altına giren Adıyaman'da da Osmanlı Devleti'nin bu eğitim anlayışının bir sonucu olarak birçok mektep,medrese, cami, zaviye gibi örgün ve yaygın eğitim kurumu kurulmuştur. Bu çalışma ile 18. yüzyılda Adıyaman'dabulunan eğitim kurumları, bunların işleyişi ve bu kurumlardaki görevlilerin durumunun tespit edilmesiamaçlanmıştır. 18. yüzyılda Adıyaman'daki eğitim faaliyetleri, Hurufat Defterleri temel alınarak tespit edilmeyeçalışılmış ve konuyla ilgili başka arşiv belgeleri ve araştırma-inceleme eserlerden de istifade edilmiştir. Yapılanaraştırma ve incelemelerde 18. yüzyılda Hısn-ı Mansur ve Behisni kazalarında mektep ve medrese eğitiminingeliştiği; ama Gerger, Kâhta ve Samsad kazalarında gelişmediği görülmüştür. Hısn-ı Mansur ve Behisnikazasındaki eğitim kurumlarının ise nitelik ve niceliksel olarak fazla büyük olmadıkları anlaşılmaktadır. Ayrıca 18.yüzyılın özellikle ilk yarısında eğitim faaliyetlerinde ve eğitim kurumlarında önemli aksaklıkların ve bozulmalarınolduğu görülmektedir.

Abstract

The Ottoman Empire, which has taken its organizational structure mostly from the TurkishIslamic tradition, has built its education system in this way and founded religious and scholarly institutions almost everywhere it has.In the 16th century, as a result of the Ottoman Empire's understanding of education, formal and non-formal education instituons such as schools, madrasahs, mosques were established in Adıyaman which was under of Ottoman rule.This study aimed to determine the educational institutions in Adıyaman in the 18th century, their functioning and the situation of the officials in these institutions. In the 18th century educational activities in the Adıyaman were tried to be determined on the basis of Hurufat registers, and other archival documents and research-study related to the subject were also used. The researches and examinations showed that school and madrasa education had developed in the Hısn-ı Mansur and Behisni provinces but it hadn't developed in Gerger, Kahta, and Samsad in the 18th century. It is understood that the education institutions in the Hısn-ı Mansur and Behisni are not very large in quality and quantity. In addition, especially, it has been seen that in the first half of the 18th century, there were significant disruptions and deterioration in educational activities and educational institutions.