İSLÂM COĞRAFYASINDA SALGIN HASTALIKLAR:EMEVÎLER DÖNEMİ

Özet

Salgın hastalıklar insanlık tarihinin en önemliolaylarından biri olarak tarihte yerini almıştır. Buhastalıkların başında şüphesiz veba salgınlarıgelmektedir. Eskiçağlardan itibaren yaşanan salgındönemleri, kroniklerde yerini alarak araştırmacılarınilgisini çekmektedir. Hz. Muhammed (s.a.v.) ashabına veümmetine yol gösterirken, salgın dönemlerine yönelik debirtakım tavsiyelerde bulunmuştur. Hulefâ-yi Râşidîndöneminden itibaren salgınlara karşı alınan tedbirlerEmevîler döneminde benzer şekilde uygulanmıştır. Hızlayayılma imkânı bulan ve toplu ölümlere neden olan veba,daha çok bir başka çeşidi olan tâun ismiyle kayıtlarageçmiştir. Ayıplamak veya kusurlu görmek gibianlamlara gelen ta´n kökünden türeyen tâun kelimesikaynaklarda bulaşıcı ve öldürücü hastalığı belirtmek içinkullanılmıştır. Emevîlerin ilk dönemlerinden itibaren,sadece halk arasında değil idareciler arasında da yayılanveba veya tâun gibi salgın hastalıklar, yöneticilerin vehalkın yaşam tarzlarını değiştirmiştir. Siyasî yaşamıkökten etkilemese de, dönem dönem sosyal yaşamıtemelden değiştirdiği aşikârdır. Bu makalede başta İslâmkronikleri olmak üzere çeşitli kaynaklar karşılaştırılarak,Emevîler döneminde İslâm coğrafyasında görülen salgınhastalıklar, bu hastalıkların sosyal ve siyasî yaşamaetkileri ve salgınlara karşı alınan tedbirler incelenmiştir.

Abstract

Epidemics have been remarked as one of the mostimportant incidents in human history. The mostcommon of these diseases is undoubtedly plague.Epidemic periods from ancient times are of interestto researchers, taking their place in chronicles.While the Prophet Muhammad (PBUH) guided hiscompanions and ummah, he gave some adviceregarding the epidemic as well. The precautionstaken against the epidemics since the period ofHulefâ-yi Râşidîn were practiced in a similar wayduring the Emevis period. The plague, which couldspread rapidly and caused collective death ofpeople, was recorded with the name of tâun, whichhas various other types. The word tâun, derivedfrom the root of ta´n, which means to blame or seefaulty, is used to refer to an infectious and lethaldisease in sources. Since the early periods of theEmevis, epidemic diseases such as the plague ortâun, which spread not only among the ordinarypeople but also among the rulers, changed thelifestyles of the rulers and the public. Although itdid not affect political life significantly, it isobvious that it revolutionized social life from timeto time. This article examines the epidemics thatoccurred in Islamic geography in the Emevisperiod, their effects on social and political life, andthe precautions taken against them, by comparingvarious sources, especially the Islamic Chronicles.